Δάφνη και Απόλλων, Περί αληθείας λόγος

Κάποιοι μύθοι μας μπορεί σε πρώτη ανάγνωση να μοιάζουν απλοϊκοί με συνέπεια να χαρακτηρίζονται από μια αφέλεια αν κάποιος τους πάρει «κατά γράμμα» εντούτοις, μια σπουδή σε βάθος θα αποκαλύψει μια κοσμοθέαση κι ένα σύστημα αξιών διάφορο μεν της εποχής μας μα πολύ πιο διεισδυτικό.
.

Οι μύθοι προφανώς αν μελετηθούν σωστά θα αποκαλύψουν μια «κιβωτό» γνώσης και σοφίας που έρχεται από το παρελθόν..

 .
Η Ελληνική μυθολογία αντιμετωπίστηκε από την κυρίαρχη θρησκευτική ματιά απαξιωτικά και πολεμήθηκε για αιώνες. Παρόλα αυτά συνειδητά ή όχι επιβίωσε έστω και στη λανθάνουσα ματιά που θέλει να τη λαμβάνει «κατά γράμμα».

Ένας από τους μύθους που εξιτάρουν είναι αυτός της «Δάφνης και του Απόλλωνα». Τι είναι αυτό που κάνει ένα δέντρο γοητευτικό σε θεούς και ανθρώπους;
 .

Ας επιχειρήσουμε λοιπόν μια πιο διεισδυτική ματιά.
 .

Η Δάφνη στο στόμα της Πυθίας δίνει το χρησμό και ως Απολλώνιο σύμβολο και είναι το έπαθλο στους Δελφικούς Αγώνες.
 .

Γενικά Έλληνες και Ρωμαίοι στεφάνωναν τους νικητές με δάφνινα στεφάνια. Πρακτική για να τιμούνται ειδικά οι λόγιοι και οι ποιητές. Ο όρος «baccalaureate» (μπακαλορεά) καθώς και «bachelor» (μπάτσελορ) που δίνονται ως τίτλοι εκπαίδευσης έχουν τη ρίζα τους στο λατινικό «bacca-laureus» που σημαίνει καρποί δάφνης.
 .

Στη Χριστιανική παράδοση η φράση «μετά Βαΐων και κλάδων» σηματοδοτεί την τελευταία Κυριακή (των Βαΐων) πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα σε ανάμνηση της θριαμβευτικής υποδοχής του Ιησού από το λαό της Ιερουσαλήμ. Τη βρίσκουμε επίσης να στολίζει κεφάλια στρατηγών και αυτοκρατόρων καθώς και στις τιάρες και μίτρες ιεραρχών ως σύμβολα «δόξας» και της «μοναδικής» αλήθειας.
 .

Με μια πρώτη προσέγγιση θα υποθέταμε το «ένδοξο» της αποδοχής στον κοινωνικό βίο καθώς έχουμε ως παράσταση την απόδοση τιμών, βραβείων κι επάθλων με στεφάνια από αυτό το δέντρο που λατρεύτηκε στο παρελθόν είτε ως είχε, είτε συμβολίζοντας το «θείο» και τις εκφάνσεις του όσο υπήρχε ο άνθρωπος.

Η ερμηνεία και ο αποσυμβολισμός του φυτού μπορεί να επιχειρηθεί ιχνηλατώντας την οντολογία και το νόημα των λέξεων καθώς, και τις παραδόσεις που συνδέονται με αυτό.

Το όνομα «Δάφνη», πρωτοελληνικό, θα μπορούσε να ετυμολογηθεί ως «Δα» (Δη-Γη στα δωρικά) κι «φνης» (ξαφνική – αίφνης). Αυτή που προέκυψε ξαφνικά εκ της Γης, από την ύλη.
 .

Ήταν κόρη της Γαίας και του Πηνειού της ύλης και του ρευστού. Τριγυρνούσε στην παρθένα φύση επιθυμώντας η ίδια να μείνει αιώνια, αγνή, αυτούσια, θέλοντας να μοιάσει της Αρτέμιδος. Αυτήν ερωτεύθηκε κεραυνοβόλα ο Απόλλωνας.
 .

Ο «μύθος» της Δάφνης είναι προφανώς αλληγορικός. Σαγήνεψε τους Ρωμαίους κι επιβίωσε μέσω από της λυρικότητας του Οβίδιου όπως θα δούμε. Όλα άρχισαν όταν ο Απόλλων χλεύασε τα όπλα του Έρωτα κι εκείνος για να τον εκδικηθεί του έστειλε βέλος πόθου ερωτικού και την ίδια στιγμή βέλος αποστροφής στη Δάφνη προκαλώντας με αυτό τον τρόπο μια «πολικότητα».
 .

Όσο και να προσπαθούσε να τη φτάσει τόσο εκείνη θα απομακρύνονταν. Ο «Έρως» είναι πρωταρχικό στοιχείο και νόμος του φυσικού κόσμου. Ο «Φυσικός Νόμος» στην Ελληνική Κοσμοθέαση είναι υπεράνω ακόμα και των Θεών.

Αναζητώντας την Αλήθεια...
 .

Η «αλήθεια» ως λέξη αν αναγραμματιστεί μας δίνει μια άλλη ενδιαφέρουσα λέξη «αειθαλής» δηλαδή αιώνια (τέτοιο δέντρο είναι και η «Δάφνη» τυχαίο;).
 .

Δύο είναι οι κύριες προσεγγίσεις στην ετοιμολογία της λέξης «Αλήθεια».

Η πρώτη με το «Α» (στερητικό) και τη λέξη «λήθω» (λανθάνω) όπου το νόημα είναι «μη λάθος».
 .

Στη δεύτερη, έχουμε το ρήμα «Αλ» (αλάομαι – αδιάκοπος περιπλάνησης του πνεύματος) και «ήθος» όπου το νόημα παραπέμπει στην αδιάκοπη αναζήτηση του «ήθους». «Ζεύγοντας» τις δύο προσεγγίσεις μπορούμε να συμπεράνουμε πως η αλήθεια είναι έννοια δυναμική και όχι στατική.
 .

Η «δυναμική» οφείλεται στον τρόπο και το λόγο που εμείς θα την προσεγγίσουμε, γεγονός που οφείλεται στον υποκειμενισμό μας. Τα κριτήρια της αλήθειας στην Ελληνική Φιλοσοφία είναι τα πάθη, οι προλήψεις, οι αισθήσεις και οι φανταστικές επιβουλές της διάνοιας.

Η Αλήθεια όμως είναι μια και μοναδική. Είναι αγνή, καθαρή και για να μπορέσεις να την αγγίξεις πρέπει κι εσύ να είσαι καθαρός. Το άσπιλο «ήθος» το «αγαθό» είναι το κύριο ζητούμενο.
 .

Για αυτό και μετά το φόνο του Πύθωνα ο Απόλλων χρειάστηκε να εξαγνιστεί στους Κύδωνες από τον Καρμάνορα (Παυσανίας Φωκικά) ώστε να γίνει «Λοξίας» δηλ « Διὸς προφήτης δ᾽ ἐστὶ Λοξίας πατρός» (Ευμενίδες στ 19) και να προφητεύει στους Δελφούς. Ο «λόγος» του Θεού δεν δύναται να είναι «ακάθαρτος» ή να μην έχει «ήθος».
 .

Στα Ερμητικά κείμενα (λόγος VI -1) λέει «Το αγαθό υπάρχει αποκλειστικά και μόνο στο θεό ή καλύτερα αγαθό είναι ο ίδιος ο αιώνιος θεός» ενώ πιο κάτω (λόγος VI-3) λέει «Σχετικά με τον άνθρωπο το αγαθό καθορίζεται σε σύγκριση με το κακό… Και είναι αδύνατο εδώ κάτω (στον κόσμο μας) το αγαθό να είναι απαλλαγμένο της κακίας…». Και αυτά συμβαίνουν με τον Απόλλωνα ως «θνητό» στην υπηρεσία του βασιλιά Άδμητου δηλαδή του «άκτιστου» (Απολλόδωρος Γ).

Στο «Περί Φύσεως» έργο του ο Εμπεδοκλής αναφέρεται στην εναλλαγή κυριαρχίας δυνάμεων μεταξύ Φιλότητας και Νείκους πάνω στα τέσσερα ριζώματα όπως αυτά συμβολίζει: γης – Αϊδωνεύς (ή Άδης), ύδατος (Νήστις), αέρα (Ήρα), πυρός (Ζεύς).
 .

Η εν-αλλαγή αυτή βρίσκεται ανάμεσα στην αλλαγή του Ηρακλείτειου «Γίγνεσθαι» και τη σταθερότητα του Παρμενίδη «Είναι». Η σχέση αυτών των αντίρροπων δυνάμεων διατηρεί την ισορροπία στο σύμπαν «Σφαίρος».
 .

Μπαίνοντας στην ουσία του ποιήματος του Οβίδιου το οποίο είναι μέρος ενός ευρύτερου έργου με τον τίτλο «Μεταμορφώσεις» κι επηρεασμένο από την Ερμητική Φιλολογία θα μπορούσαμε να διακρίνουμε το διαμοιρασμό και αντιπροσώπευση των στοιχείων και δυνάμεων σε γη – ύδωρ – νείκος (Δάφνη) και αέρα – πυρός – φιλότητα (Απόλλωνα).
 .

Όταν πια η Νύμφη εξαντλημένη από το κυνηγητό καταλαβαίνει πως θα αιχμαλωτιστεί προσεύχεται στον πατέρα της να της αλλάξει «θωριά». Επικαλείται λοιπόν την ίδια τη «ροή» κι από την κατάσταση της τήξης που ήταν της προκαλείται η πήξη.

Μα πως η αλήθεια γίνεται χειροπιαστή και ποια δόξα φτάνει στο ζενίθ αν δεν ακούσει το «κάτθανε»; «Θάνατος» δεν υπάρχει. Η Εχεμύθεια, η Ευπείθεια και η Πίστη είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις για να προσεγγίσουμε την αλήθεια.

Έτσι λοιπόν πιάνει τη Δάφνη μα… «αλλάζει» η μορφή της. Όχι όμως η ουσία της. Γίνεται δέντρο. Αιτία της «αλλαγής» είναι το ενεργειακό φάσμα του ίδιου του Απόλλωνα – Φοίβου (δηλ του φωτοβόλου).

Βλέπουμε στα Ερμητικά (λόγος IX-5) «Και όταν δημιουργεί (ο θεός) τα πάντα τα κάνει όμοια του. Τούτα όμως, έχουν δημιουργηθεί αγαθά, διαφοροποιούνται με τη χρησιμοποίηση της ενέργειας. Γιατί η κίνηση του κόσμου με την τριβή δίνει στις γεννήσεις διαφορές. Άλλες τις ρυπαίνει με κακία, άλλες τις καθαρίζει με το αγαθό…».
 .

Είναι ο ίδιος ο λόγος η ανάγκη να ενωθεί μαζί της. Αυτό που ένα ερωτικό τραγούδι λέει: «να σε ερμηνεύσω και να ερμηνευτώ». Για να το αντιληφθούμε καλύτερα θα πρέπει να ανατρέξουμε σε μια παραλλαγή του μύθου (Παυσανίας) στον οποίο ο Λεύκιππος πρίγκιπας από την Ηλία την ερωτεύτηκε πριν το Φοίβο.

Μεταμφιέστηκε σε γυναίκα για να την πλησιάσει μα, έγινε αντιληπτή η φύση του από τις νύμφες με αποτέλεσμα να γνωρίσει οικτρό θάνατο. Ο «απειθής» Λεύκιππος κατασπαράχθηκε διότι δεν προσέγγισε την αλήθεια σύμφωνα με την ετοιμολογία που είδαμε πιο πριν.
 .

Από την άλλη δε σημαίνει πως αν φτάσεις και πιάσεις την αλήθεια θα την καρπωθείς ή θα σου αρέσει η γεύση της.
 .

Όπως είπαμε η αλήθεια είναι μία. Ο υποκειμενισμός μας είναι το κριτήριο της γεύσης που θα έχει. (λόγος ΙΧ-10) «Η νόηση είναι πίστη και η απιστία η μη νόηση. Και οδηγούμενος ως ένα σημείο από το λόγο φτάνει την αλήθεια. Και αφού κατανοήσει τα πάντα και αφού τα βρει με την ερμηνεία του λόγου, πιστεύει και την καλή πίστη και επαναπαύεται. Για εκείνους που έχουν κατανοήσει με τη βοήθεια του θεού τούτα τα λόγια είναι πιστοί…».
 .

Η «στιγμή της αλήθειας» αφορά την κορύφωση της διαδικασίας την «τελείωση». Έτσι ο μύθος σταματάει το κυνηγητό μια στιγμή πριν την αποκάλυψη στο κοινό που παρακολουθεί το δράμα.
 .

Ο Απόλλων «είδε». Εμείς δεν «είδαμε». Είναι «άρρητο» διότι όπως είπαμε είναι υποκειμενικό το τι εισέπραξε… Στα Ερμητικά (λόγος V-1) λέει λοιπόν: «Κι εσύ κατανόησε πως αυτό που στους πολλούς φαίνεται αφανές, θα γίνει για εσένα φανερότατο… Ό,τι φαίνεται είναι γεννημένο, αφού εμφανίζεται μια κάποια στιγμή. Το αφανές είναι αιώνιο και δε χρειάζεται να φανεί…». Έτσι ο Απόλλων πιάνει τελικά τη Δάφνη αλλά δεν μπορεί να την κάνει «δική» του καθώς εκείνη μεταμορφώνεται σε δέντρο.
 .

Στεφανώνεται με τα κλαδιά της συμβολίζοντας την αιώνια αναζήτηση της. Της «αλήθειας».
 .

Για να υπάρχει όμως ετεροπροσδιορισμός πρέπει πρώτα να υπάρξει η αυτοσυνειδητοποίηση ως σημείο αναφοράς. Αυτή ίσως είναι και η ουσία της Δελφικής προτροπής «Γνώθι σαυτόν». Έτσι δεν είναι τυχαίο που ο Σωκράτης παραδέχεται πως «εν είδα ότι ουδέν είδα» έχοντας κατανοήσει τα πολιτικά πάθη και τις αδυναμίες που έσερναν οι αυθεντίες της εποχής του.
 .

Η «ανιμιστική» λατρεία των δέντρων βαστάει από τους προϊστορικούς χρόνους όταν οι κοινωνίες ακόμα διαμορφώνονταν σχηματίζοντας τους πρώτους πολιτισμούς.
 .

Καθώς τα ιερατεία οργανώθηκαν εξέλιξαν τη λατρεία με θεσμούς και πρακτικές και παράλληλα αφομοίωσαν τα αρχέγονα συστατικά και παραστάσεις προσαρμόζοντας τα στα νέα έθη. Κατά αυτή τη λογική το ίδιο το δέντρο δεν είναι πλέον η θεότητα αλλά τη συμβολίζει μέσω της παρουσίας και της χρήσης του.

Η Δάφνη μέσω του μύθου που τη συνοδεύει φαίνεται να συμβολίζει τις αγαθές προθέσεις, την καθαρότητα του νου και της ψυχής που απαιτούνται για να φτάσει κάποιος στην Αλήθεια και τη Γνώση.
 .

Ας το λάβουμε αυτό υπόψη καθώς, η εποχή που ζούμε κατακλύζεται καθημερινά από εικόνες, πληροφορίες κι ερεθίσματα που μπορούν να επηρεάσουν την κρίση μας χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα είναι σωστή.

Οι «αρχαίοι» κάτι ήξεραν…

Νίκος  Φουσέκης

 

O Μίνωας και οι "Θεόσταλτοι" νόμοι του

Ο Μίνωας, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ήταν γιος του Δία και της Ευρώπης και ο πρώτος βασιλιάς του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Ήταν από τους πλέον σοφούς, που θέσπισε νόμους, και μάλιστα περιβεβλημένους με θεϊκή εντολή.

Ο σοφός Μίνωας, επειδή γνώριζε το μεγάλο σεβασμό που έτρεφαν για τους θεούς τους, οι υπήκοοι του, οι Μινωίτες, είχε οργανώσει για τον σκοπό αυτό ένα είδος μυστηριακής τελετής, ώστε να τους πείσει, ότι οι νόμοι, και οι αποφάσεις του ήσαν θεόσταλτες. Με τον τρόπο αυτό μετέθετε την τυχόν δυσαρέσκεια των υπηκόων του, για τις αποφάσεις του, στους θεούς. Το τέχνασμα του Μίνωα βλέπουμε να επαναλαμβάνεται μερικές εκατοντάδες χρόνια αργότερα περί το 1300 π.χ. από τον Μωυσή όταν συνάντησε δήθεν τον Θεό στο όρος Σινά. 

Όπως μας λέει ο Όμηρος, ο Μίνωας κάθε εννέα χρόνια (αφού ετοίμαζε το επόμενο εννεαετές πρόγραμμά του), ξεκινούσε από την Κνωσό, και μέσω της Ιεράς Οδού, συνοδευόμενος από πλήθος Μινωιτών, που ήσαν ιερείς, μύστες, όργανα της εξουσίας και απλοί πολίτες, για να μεταβεί στο Ιδαίον Άντρον. Το Ιδαίον Άντρον είναι ένα σπήλαιο σε υψόμετρο 1.500 μέτρων στο όρος Ίδη (Ψηλορείτης). Στο σπήλαιο αυτό σύμφωνα με τη μυθολογία είχε γεννηθεί ο Δίας, γιος του Κρόνου και της Ρέας, και επειδή ο Κρόνος κατάπινε τα παιδιά του, είχαν αναλάβει τη φύλαξή του οι Κουρήτες (Κρήτες;) πάνοπλοι πολεμιστές, και όταν το μωρό Δίας έκλαιγε αυτοί χόρευαν ένα πηδηχτό χορό (πεντοζάλη;), και κτυπούσαν τις ασπίδες τους προκαλώντας θόρυβο για να μην ακούσει ο Κρόνος το κλάμα του μωρού.

Ανεβαίνοντας το όρος, μετά από κοπιαστική πορεία αρκετών χιλιομέτρων, η πομπή σταματούσε στην θέση Ζώμινθος, σε υψόμετρο 1.200 μέτρων, όπου υπήρχε επιβλητικό οικοδόμημα, που ήταν πιθανώς ο χώρος όπου ο Μίνωας και η ακολουθία του προετοιμάζονταν για την τελική φάση της τελετής. Ήταν και συγχρόνως διοικητικό και παραγωγικό κέντρο. Από εκεί ελέγχονταν η κτηνοτροφική δραστηριότητα της περιοχής και ειδικά η παραγωγή μαλλιού, απαραίτητο για την υφαντουργία, και ξυλείας, απαραίτητης για την ναυπήγηση πλοίων. Η θέση οικοδομήματος σε υψόμετρο 1.200 μέτρων, μας κάνει να υποθέσουμε ότι οι Μινωίτες, να έκαναν χρήση του χιονιού και του πάγου. 

Το οικοδόμημα που διέθετε 80 δωμάτια, ήταν ένα τριώροφο κτήριο, αρκετά μεγάλο, που εκτός από διοικητικό κέντρο πρέπει να τελούνταν ή να προετοιμάζονταν θρησκευτικές τελετές. Τελικός προορισμός της πομπής το σπήλαιο Ιδαίον Άντρον. Δεν γνωρίζουμε πόσες μέρες κρατούσαν οι τελετές και τον τρόπο διεξαγωγής των. Στο σπήλαιο ο Μίνωας εισέρχονταν μόνος του, όπου εκεί υποτίθεται συναντούσε τον πατέρα του τον Δία που του έδινε τις εντολές του.!

Το διοικητικό κέντρο αυτό εντόπισε ο αρχαιολόγος Γιάννης Σακελλαράκης, όταν διενεργούσε ανασκαφές στο Ιδαίον Άντρον. Ένας κτηνοτρόφος από τα Ανώγεια, που είχε πλησίον τα ζώα του, του ζήτησε να τον επισκεφτεί στο σπίτι του. Τότε ο Σακελλαράκης, τον ρώτησε που είναι το σπίτι του κι ο κτηνοτρόφος του απάντησε στην Ζώμινθο. 

Ο Σακελλαράκης ένας πεπειραμένος αρχαιολόγος, και γνώστης της περιγραφής του Ομήρου, έμεινε άναυδος. Αν είναι αυτό που πέρασε από το μυαλό μου, σκέφτηκε, θα είναι ο μεγαλύτερος αρχαιολογικός εντοπισμός μετά την Κνωσό, και πράγματι έτσι ήταν. Διότι ονομασία Ζώμινθος ήταν γνωστή από τον Όμηρο αλλά άγνωστη σαν θέση. Ακόμη προκαλεί μεγάλη εντύπωση, πως παρέμεινε αναλλοίωτη η ονομασία μέσα στο χρόνο. 

Την άλλη μέρα που επισκέφτηκε την Ζώμινθο βρέθηκε μπροστά στο οικοδόμημα που αναφέραμε στην αρχή. Μόνο που το οικοδόμημα είχε καταρρεύσει από σεισμό το 1400 π.Χ. το ευχάριστο όμως ήταν ότι δεν είχε συληθεί από λαθρανασκαφείς. Μετά τον σεισμό εγκαταλείφτηκε, και έμεινε ανέπαφο, προς μεγάλη χαρά των αρχαιολόγων και όχι μόνο. Ήδη η ανασκαφή προχωρά φέρνοντας στο φως ευρήματα που βελτιώνουν τις γνώσεις μας για την εποχή εκείνη.

Ο Μινωικός πολιτισμός άκμασε το 1900 π.Χ. έως το 1500 π.Χ. περίπου, στο διάστημα αυτό η μινωική Κρήτη έγινε θαλασσοκράτειρα, και αυτό το όφειλε στον εμπορικό της στόλο και στο ανθρώπινο ναυτικό της δυναμικό. Είχε το μονοπώλιο σχεδόν των θαλασσίων εμπορικών συναλλαγών. 

Το 1500 π.Χ. με την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης εδέχθη καίριο κτύπημα, από το δημιουργηθέν παλιρροϊκό κύμα, εκεί που ήταν η δύναμή της, της κατέστρεψε τον εμπορικό της στόλο και το ανθρώπινο ναυτικό της δυναμικό. Από τότε και μετά δεν μπόρεσε να συνέλθει.

Πολλά χρόνια αργότερα μετέβησαν στη Φαιστό η οποία δεν είχε πληγεί από το παλιρροϊκό κύμα, ο Λυκούργος και ο Σόλων. Όπου ο μεν πρώτος αφού μελέτησε τη Μινωική νομοθεσία, έφυγε για τη Σπάρτη περνώντας πρώτα από τους Δελφούς, για να πει στους Λακεδαιμόνιους, ότι οι νόμοι που έφερε, έχουν την έγκριση του Απόλλωνα. Ο δε δεύτερος εκτός από τους νόμους, πήρε το ηλιακό ωρολόγιο, και ένα όργανο σε σχήμα δίσκου οδηγό για τη ναυσιπλοΐα, αλλά και άλλες επινοήσεις. Όλα αυτά βοήθησαν πολύ την Σπάρτη και την Αθήνα ώστε να εξελιχθούν στις ισχυρότερες πόλεις, κράτη, του ελλαδικού χώρου.

Το όνομα Μίνωας πρέπει να ήταν το όνομα ενός από πρώτους ισχυρούς βασιλείς της Κρήτης, και από εκεί και μετά να παρέμεινε σαν τίτλος για τους επόμενους βασιλείς, όπως ο Φαραώ για τους Αιγυπτίους.

Ιωάννης  Θεοδωρόπουλος

Eπιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Ο Βούδας και ο Θεός

~Μια φορά κάποιος ρώτησε τον Βούδα:

- Υπάρχει Θεός;

Ναι, απάντησε ο Βούδας.

Την ιδία μέρα ένας άλλος άνθρωπος τον ρώτησε: - Υπάρχει Θεός;

Και ο Βούδας είπε:

- Όχι.

Στο τέλος της ημέρας ένας τρίτος άνθρωπος ρώτησε τον Βούδα για την ύπαρξη του Θεού και ο Βούδας δεν απάντησε, μόνο σήκωσε το δάχτυλο του, δείχνοντας τον ουρανό.

- Όλα αυτά τα παρακολουθούσε ο μαθητής του ο Ανάντη. Τη νύχτα ρώτησε τον Βούδα.

- Δεν μπορώ να κοιμηθώ. Σε παρακαλώ, πες μου, γιατί στην ιδία ερώτηση έδωσες τρεις διαφορετικές απαντήσεις;

- Ο Βούδας είπε:

- Γιατί ήταν τρεις διαφορετικοί άνθρωποι.

- Ο πρώτος πίστευε ότι δεν υπάρχει Θεός και ήθελε πάρα πολύ να δυναμώσει την πίστη του. Εγώ του είπα ότι υπάρχει Θεός, γιατί για να φτάσει στην Αλήθεια ο άνθρωπος πρέπει να απαλλαχτεί από αυτά στα οποία πιστεύει. 

- Ο άλλος πίστευε ότι Θεός υπάρχει. Σ' αυτόν είπα ότι δεν υπάρχει Θεός. Είμαι εδώ, πάνω στη γη για να καταστρέψω κάθε πίστη για να φτερουγίσει ο νους πάνω στην πίστη και μόνο τότε ο άνθρωπος θα γνωρίσει την Αλήθεια.

- Ο τρίτος δεν ήταν θρήσκος, ούτε άθεος, δεν υπήρχε ανάγκη να πω "Ναι" ή "Όχι", γι' αυτό σιώπησα, λέγοντας με αυτόν τον τρόπο "Κάνε όπως εγώ, δηλαδή βυθίσου στη σιωπή και τότε θα γνωρίσεις και θα καταλάβεις"...

Η ζωή στην χούφτα μας....

Σε ένα  χωριό όπου ζούσε ένας γέρος σοφός που είχε γίνει γνωστός σε Δύση και Ανατολή για την ικανότητα του να απαντάει σωστά σε οποιαδήποτε ερώτηση, όσο δύσκολη κι αν ήταν.

Στο ίδιο χωριό ζούσαν δύο πιτσιρικάδες, αληθινά «τερατάκια», που ήθελαν πολύ να βρουν κάποια ερώτηση στην οποία ο γέρος σοφός να μην μπορεί να απαντήσει. Έψαξαν λοιπόν πολύ και τη βρήκαν.

Θα πάρουμε ένα μικρό ζωντανό πουλάκι είπαν μεταξύ τους, θα το κρατήσουμε στις χούφτες μας και θα πάμε να ρωτήσουμε το γέρο σοφό αν το πουλάκι ζει. Αν μας απαντήσει «ναι», τότε εμείς θα σφίξουμε λίγο τα χέρια μας και θα του πούμε: Έκανες λάθος το πουλί είναι ψόφιο. Αν πάλι μας πει «όχι», τότε θα ανοίξουμε τα χέρια μας και το πουλάκι, ολοζώντανο, θα πετάξει για τη φωλιά του.

Πράγματι λοιπόν, πιάνουν ένα πουλάκι στις χούφτες τους, πάνε στο γέρο σοφό και τον ρωτούν:

«Παππού, θέλουμε να μας πεις αν το πουλάκι που κρατάμε στα χέρια μας είναι ζωντανό ή νεκρό».

Ο σοφός γέρος τους κοιτάει στα μάτια, χαμογελάει τρυφερά και με πολλή αγάπη στη φωνή του, τους λέει:

«Παιδιά μου, προσέξτε καλά αυτό που θα σας πω. Δε χρειάζεται παρά ένα σφίξιμο των χεριών σας και το πουλάκι θα πεθάνει. Ή ένα άνοιγμα και το πουλάκι θα πετάξει ελεύθερο, όπως η φύση το όρισε να ζήσει. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο κρατάτε στις χούφτες σας και τη δική σας ζωή.

Είναι στο χέρι σας, αν θέλετε, να την κρατήσετε φυλακισμένη μέσα στο θανάσιμο σφιχταγκάλιασμα της άγνοιας, της δειλίας και της αδυναμίας που οδηγεί πάντα στο μαρασμό και στο θάνατο.

Είναι στο χέρι σας όμως και να την αφήσετε να πετάξει στα ουράνια και σαν δυνατός, περήφανος και όμορφος αϊτός να φτάσει όσο πιο μακριά και πιο ψηλά μπορεί, μαζεύοντας γνώση, ομορφιά και αγάπη.»

Μελέτη και ερμηνεία των Μύθων

Η μελέτη και η ερμηνεία των μύθων απασχόλησε τον άνθρωπο από την αρχαιότητα και συνεχίζει να το απασχολεί ως τις μέρες μας. Ανάλογα με το πρίσμα που ο καθένας χρησιμοποίησε, τοποθετήθηκε και απέναντι στο μύθο. Ετσι, έχουμε πάρα πολλές τοποθετήσεις, σχολές και γραμμές έρευνας των μύθων. Η μελέτη αυτή -μια και ο μύθος είναι αναπόσπαστο τμήμα του ανθρώπινου πολιτισμού- είναι σημαντική. Θα κάνουμε έτσι μία συνοπτική παρουσίαση των πολυάριθμων προσπαθειών μελέτης και ερμηνείας των μύθων.

 

ΑΛΛΗΓΟΡΙΚΗ

Αυτή η μέθοδος ερμηνείας ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το τι συμβολίζουν οι θεοί, γιατί το πρόβλημα ήταν οι θεοί ήταν πάντα επίκαιρο και καυτό. Οι Στωικοί φιλόσοφοι ήταν αυτοί που συστηματοποίησαν αυτή τη μέθοδο και απόδωσαν κυρίως δύο ειδών αλληγορίες στους μύθους:

Φυσική αλληγορία: Οι θεοί είναι προσωποποιήσεις αρετών, ηθικών και πνευματικών αξιών. Πολλά συμπεράσματα γι'αυτούς τους συμβολισμούς βγαίνουν από την ετυμολογική ανάλυση των ονομάτων. Βέβαια, πριν από τους Στωικούς και άλλοι ασχολήθηκαν με αυτόν τον τρόπο ερμηνείας, όπως ο Ηράκλειτος και οι Ορφικοί. Γενικά ένας μεγάλος χορός φιλοσόφων ασχολήθηκε με τους μύθους, από τον Ξενοφάνη μέχρι τον Αριστοτέλη.

Ιστορική-Ορθολογιστική: Αυτή η μέθοδος υποστηρίζει ότι οι θεοί -αν όχι όλοι πάντως αρκετοί από αυτούς- όπως και οι ήρωες, υπήρξαν σαν ιστορικά πρόσωπα. Αργότερα θεοποιήθηκαν λόγω της μεγάλης προσφοράς τους στην ανθρωπότητα. Αυτή την προσέγγιση τη βρίσκουμε στον Εκαταίο και κατά κάποιο τρόπο στον Φερεκύδη, ο οποίος όμως σήμερα ίσως δεν γίνεται και τόσο αντιληπτός. Ονομάζεται ακόμη ορθολογιστική αυτή η μέθοδος γιατί προσπαθεί να ερμηνεύσει τους μύθους με ένα λογικό τρόπο και να αποκαλύψει τα ιστορικά γεγονότα που κρύβονται πίσω από τους μύθους. Εκφραστές της ήταν ακόμη ο Πολύβιος, ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Στράβων και ο Ευήμερος.

Αυτοί οι δυο τρόποι ερμηνείας των μύθων κυριάρχησαν από την κλασική αρχαιότητα μέχρι τους ελληνιστικούς χρόνους. Ολα τα μεγάλα ονόματα της αρχαιότητας, κυρίως φιλόσοφοι όπως ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, αλλά και οι Σοφιστές, οι Τραγικοί και άλλοι διαμάχονταν για τα νοήματα των μύθων.

Ο Πλάτωνας αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο για τη σχέση του με το Μύθο, γιατί ενώ είναι μεγάλος διαλεκτικός φιλόσοφος, δεν καταργεί -αλλά ερμηνεύει και μάλιστα όταν χρειαστεί χρησιμοποιεί- το μύθο. Πλάθει μύθους που έχουν όλη την ποιητικότητα και τη ζωντάνια των αρχαίων μύθων.

 

Ευημερισμός

Αυτός ο τρόπος ερμηνείας εντάσσεται στην ιστορική περίοδο. Ονομάστηκε έτσι από την Ευήμερο (330-260π.Χ.) μέτριο συγγραφέα, ο οποίος έγραψε ένα μυθιστόρημα με τίτλο "Ιερά Αναγραφή". Χρησιμοποίησε το αγαπητό στην εποχή του είδος της περιηγητικής λογοτεχνίας. Στο μυθιστόρημά του οι θεοί των αρχαίων είναι οι πρωταγωνιστές. Εδινε δηλ. μία ιστορική ύπαρξη στους θεούς, οι οποίοι κατ' αυτόν ήταν αρχικά μεγάλοι άνθρωποι, αρχαίοι βασιλιάδες που θεοποιήθηκαν αργότερα λόγω της προσφοράς τους προς τους ανθρώπους. Το έργο του Ευήμερου είχε μεγάλη απήχηση λόγω της μεγάλης διάδοσης που είχε στην εποχή του η περιηγητική λογοτεχνία και λόγω της φθοράς που είχε υποστεί η αρχαία θρησκεία από τους Σοφιστές και μετά. Ο επερχόμενος Χριστιανισμός υιοθέτησε την αντίληψη του Ευήμερου, γιατί ακριβώς αυτή η ερμηνεία βοηθούσε στη διαμάχη με την αρχαία θρησκεία: Οι θεοί ήταν ιστορικά πρόσωπα, βασιλιάδες που θεοποιήθηκαν και τίποτα περισσότερο. Η αληθοφάνεια αυτής της μεθόδου συντέλεσε στην εξάπλωση του Ευημερισμού στις αμόρφωτες μάζες.

Μεσαίωνας και Αναγέννηση

Στο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση δε λείπει η ενασχόληση με τους αρχαίους μύθους. Δεν χρησιμοποιήθηκε καμία νέα μέθοδος. Οι αρχαίοι θεοί είχαν καταργηθεί, αλλά δεν χάθηκαν εντελώς. Κατόρθωσαν να επιζήσουν και μέσα στο Χριστιανισμό. Ο Jean Sernec στο έργο του " Η επιβίωση των αρχαίων θεών " αναφέρει τέσσερεις δρόμους μέσα από τους οποίους οι αρχαίοι θεοί "πέρασαν" στη νεώτερη εποχή. Παρά τις προσπάθειες για κατάργηση των αρχαίων θεών -και της μυθολογικής παράδοσης ταυτόχρονα- έγινε ένας συμβιβασμός, γιατί δε γινόταν διαφορετικά. Η αρχαία ελληνική μυθολογία ήταν δεμένη με την παιδεία και ο κόσμος διατηρούσε την επαφή έτσι με τον ζωντανό κόσμο των θεών που αναφέρονταν σε όλα τα κείμενα τα οποία οι μορφωμένοι μελετούσαν: φιλοσόφους, επικούς και τραγικούς ποιητές. Ετσι, ο συμβιβασμός ήταν απαραίτητος και έγινε σε τέσσερα επίπεδα, όπως προαναφέραμε κατά τον Sernec: α) Ιστορική Παράδοση β) Φυσική Παράδοση γ) Ηθική Παράδοση δ) Εγκυκλοπαιδική Παράδοση.

Ιστορική Παράδοση ονομάζει ο Sernec το δρόμο της επιβίωσης των αρχαίων θεών που περνά μέσα από την Ιστορία. Πρόκειται για την αντίληψη του Ευημερισμού που αναφέραμε πιο πριν. Οι θεοί ήταν ιστορικά πρόσωπα, πρώτοι "ευρέτες" και μαζί τους συμβαδίζουν οι ήρωες και οι Σοφοί της Αρχαιότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι προσωπογραφίες φιλοσόφων της Αρχαιότητας συναντούμε μέσα σε χριστιανικές εκκλησίες.

Φυσική Παράδοση ονομάστηκε η επιβίωση των αρχαίων θεών μέσα από το δρόμο της Φυσικής Φιλοσοφίας, που κατά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση ταυτίστηκε με την Αστρολογία. Οι θεοί και οι ήρωες έδωσαν τα ονόματά τους σε πλανήτες και αστερισμούς και πάλι, παρά τις αντίθετες προσπάθειες, κράτησαν σταθερά τις θέσεις και τα ονόματά τους στον ουρανό. Αλλωστε η Αστρολογία χρησιμοποιόταν κατά κόρον στο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, ακόμη δε και ανώτεροι εκκλησιαστικοί λειτουργοί ασχολούνταν μ' αυτήν.

Η Ηθική Παράδοση σχετίζεται με την αλληγορική ερμηνεία, που αποδίδει στους θεούς το συμβολισμό αρετών, καταστάσεων της ψυχής και αφηρημένων εννοιών. Ο Μιχαήλ Ψελλός είναι χαρακτηριστικός εκπρόσωπος αυτής της παράδοσης μαζί με τον Πλήθωνα, το έργο του οποίου " Νόμων Συγγραφή " κάηκε με διαταγή του Πατριάρχη Γεώργιου Σχολάριου πριν ακόμη εκδοθεί. Στη Δύση γενικά γνωρίζει μεγάλη εξάπλωση αυτός ο δρόμος "συμβιβασμού" και έμμεσης κατά κάποιο τρόπο παραδοχής ότι "κάτι κρύβεται" πίσω από τη μυθολογία και τους αρχαίου θεούς.

Εγκυκλοπαιδική Παράδοση. Σύμφωνα με τον εγκυκλοπαιδισμό όλες οι ανθρώπινες γνώσεις μπορούν να ταξινομηθούν και ν' αποτελέσουν ένα οικοδόμημα. Μέσα σ' αυτό έχουν τη θέση τους και οι αρχαίοι θεοί και γενικά το σώμα (corpus) της αρχαίας μυθολογίας.

Ετσι επέζησαν οι θεοί και η μυθολογία στο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, παρά την πανίσχυρη πίεση του Χριστιανισμού. Ομως οι αιώνες πέρασαν. Ο σκοταδισμός του Μεσαίωνα υποχώρησε και οι επιστήμες άρχισαν τα πρώτα τους βήματα. Ο Ορθολογισμός και ο Θετικισμός αντιτάσσονται στην πίστη. Ταξίδια και ανακαλύψεις φέρνουν νέα υλικά και απομακρυσμένες και άγνωστες μυθολογίες προσφέρονται στους ερευνητές, οι οποίοι περιορίζονταν στην ελληνορωμαϊκή μυθολογία και τη Βίβλο. Μεγάλο ενδιαφέρον εμφανίζεται για την παγκόσμια μυθολογία και νέες σχολές μελέτης των μύθων παρουσιάζονται στον 18ο και 19ο αιώνα.

Ο Ορθολογισμός θεωρεί ότι οι μύθοι ανήκουν σε μία παιδική φάση της ανθρωπότητας και πάνω σ' αυτή τη βάση λειτουργούν οι εκπρόσωποί του. Να σημειώσουμε ότι, παρά την κοινή τους ορθολογιστική βάση, είχαν σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ τους, γιατί ο καθένας πίστευε ότι η δική του κατεύθυνση έρευνας είναι η σωστή. Δίπλα στον Ορθολογισμό βαδίζει ο Ρομαντισμός, ο οποίος θεωρεί ότι δίπλα στη λογική σκέψη του ανθρώπου ο Μύθος αντιπροσωπεύει έναν άλλο τρόπο σκέψης, που δεν πρέπει να τον απορρίψουμε.

Η Σχολή της Συγκριτικής μεθόδου

Αυτή η μέθοδος ήταν ένα αναπόφευκτο αποτέλεσμα της εισόδου στον τομέα της έρευνας μυθολογιών από πολλά μέρη του κόσμου. Ετσι, άνοιξε ο δρόμος για συγκρίσεις μεταξύ τους. Η Συγκριτική Μέθοδος λοιπόν, όπως το λέει και το όνομά της, προσπαθεί να φτάσει στην προέλευση των μύθων, χρησιμοποιώντας τη σύγκριση μεταξύ των διάφορων μυθολογιών. Η προσφορά της μεθόδου αυτής είναι μεγάλη, γιατί δεν μπορεί να καταλήξει κανείς σε συμπεράσματα για το μύθο αν δεν εξετάσει μύθους μέσα από ένα μεγάλο αριθμό λαών. Οι διάφορες συγκριτικές εργασίες πρόσφεραν το υλικό που θα οδηγούσε σε κάποια συμπεράσματα. Βέβαια, η Συγκριτική Μέθοδος χωρίζεται σε διάφορους δρόμους, γιατί ο κάθε ερευνητής με βάση την επιστημονική του κατάρτιση και τα ενδιαφέροντά του, χρησιμοποίησε και μία μέθοδο προσφιλή σ' αυτόν. Ετσι έχουμε τρεις κατευθύνσεις: τη γλωσσολογική, την ανθρωπολογική και την ιστορική.

Κύριος εκπρόσωπος της γλωσσολογικής κατεύθυνσης είναι ο Μαξ Μύλλερ, ο οποίος στην εποχή του είχε πολύ μεγάλο αριθμό φανατικών οπαδών,αν και στη δική μας εποχή οι απόψεις του θεωρύνται "αστείες". Πρωτοπόρος όμως στη συγκριτική έρευνα, έκαμε γνωστή στη δύση την Ινδική Μυθολογία, η οποία τον είχε γοητεύσει, όπως άλλωστε και μεγάλο μέρος της Ευρώπης και κυρίως τη Γερμανία. Υποστήριξε ότι οι Μύθοι είναι μία "ασθένεια της γλώσσας" ενώ στον πυρήνα των μύθων της Ελληνορωμαϊκής και Ινδικής Παράδοσης τοποθέτησε τον "ηλιακό" συμβολισμό. Τόσο οι θεοί όσο και οι ήρωες συσχετίζονται με τον ήλιο και τα φυσικά φαινόμενα γενικά.

Ταυτόχρονα εργαζόταν η ανθρωπολογική σχολή. Γι' αυτήν ο μύθος δεν οφείλεται σε μία "ασθένεια της γλώσσας", όπως υποστήριζε ο Μύλλερ, αλλά είναι κατάλοιπο της ανιμιστικής φάσης του ανθρώπινου πολιτισμού. Και οι δύο σχολές δέχονται σαν πυρήνα των μύθων τα φυσικά φαινόμενα, όμως διαφωνούν στο ποιο να βάλουν στο επίκεντρο. Ετσι π.χ. ο James Frazer -ο οποίος έγραψε το περίφημο έργο "Χρυσός Κλώνος μέσα από το οποίο εξετάζει ένα αναρίθμητο πλήθος μύθων- τοποθετεί στο επίκεντρο την αντίληψη του "Θνήσκοντος Θεού", ο οποίος μέσα στο χρόνο πεθαίνει και ανασταίνεται ακολουθώντας -ή προκαλώντας- τον αντίστοιχο κύκλο της Φύσης.

Η ιστορική κατεύθυνση προσεγγίζει διαφορετικά το θέμα. Πολύ μεγάλη σημασία δίνεται στα αστρολογικά φαινόμενα και γνώσεις και αντίστοιχα στον Βαβυλωνιακό Πολιτισμό, ο οποίος είχε αναπτύξει στο έπακρο την επιστήμη για τα ουράνια σώματα. Για τους υποστηρικτές αυτής της σχολής, οι μυθολογίες έχουν τη ρίζα τους στη Βαβυλωνία. Οι διάφοροι μύθοι είναι στη βάση τους ημερολογιακοί και αντανακλούν στον κόσμο μας την εικόνα του ουράνιου κόσμου, έτσι όπως περιγράφεται στη Βαβυλωνιακή αστρονομία και κοσμογονία.

Στη Γερμανία αναπτύσσεται ιδιαίτερη ιστορική και φιλολογική σχολή. Αυτή η σχολή αναπτύχθηκε στο χώρο της κλασιής φιλολογίας και είχε σαν επίκεντρο τη συλλογή και ταξινόμηση των μύθος, εφαρμόζοντας μία αυστηρή ιστορική και φιλολογική κριτική, ακαδημαϊκού τύπου. Οι κυριώτεροι εκπρόσωποί της ήταν ο Hegne, ο Kreuzer και ο Karl Otfried Muller που κατεύθυναν ο καθένας τη φιλολογική κριτική των μύθων προς το δικό του στόχο. Εθεσαν αρκετά στοιχεία υπόψιν, όπως τη μορφή και το περιεχόμενο των μύθων σαν ξεχωριστά πράγματα, το σύμβολο σαν συνδυαστικό στοιχείο του μύθου (Kreuzer), ενώ ταυτόχρονα διαμάχονταν σφοδρά για την ινδική ή μη προέλευση της ελληνικής μυθολογίας.

Ρομαντισμός

Ο Ρομαντισμός έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη μελέτη του Μύθου. Συγκρούεται με τον Ορθολογισμό και τοποθετεί το Μύθο σε ένα βάθρο ανεξάρτητο από τη λογική και αρκετά σταθερό, ώστε να στέκεται μόνο του. Ο Μύθος για τους Ρομαντικούς οδηγεί τον άνθρωπο στη σωστή σχέση με τη Φύση.

Ο Vico, o Herder και ο Goethe ήταν οι πρόδρομοι που άνοιξαν το δρόμο για την παραπέρα ενδυνάμωση και εξάπλωση των θέσεων του Ρομαντισμού ως προς το Μύθο, αλλά και στη διαμάχη με τον Ορθολογισμό. Ο Vico θεωρεί το Μύθο ως αρχέγονη σοφία και ως μεσάζοντα ανάμεσα στον άνθρωπο και το θείο. Ακόμη του αποδίδει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας. Ο Herder υποστήριξε ότι κάθε λαός έχει τους δικούς του μύθους και απλώς ο ένας λαός θεωρεί ψεύτικους τους μύθους του άλλου. Τοποθετεί το Μύθο δίπλα στην ποίηση, σαν δημιουργικές δυνάμεις των λαών. Ο Μύθος είναι ανάμεσα στη Φύση και τον άνθρωπο. Οσο πιο κοντά στη Φύση είναι ο άνθρωπος τόσο πιο ζωντανοί και οι μύθοι του. Αλλωστε όλο το Ρομαντικό κίνημα υποστήριξε μια επιστροφή στη Φύση, σε μία αναζήτηση της αυθεντικότητας του ανθρώπου. Ο Goethe προχωρεί ακόμη περισσότερο. Ταυτίζει το Μύθο με την Ποίηση και την Τέχνη με τη Φύση.

Ετσι, άνοιξε ο δρόμος και αναπτύχθηκε ο Ρομαντισμός και μάλιστα έφθασε στο αποκορύφωμά του στη Γερμανία. Οι Ρομαντικοί αναζητούσαν τους αρχαίους θεούς. Πολλοί πίστευαν ότι αυτοί οι θεοί δεν πέθαναν. Μέσα στο Γερμανικό Ρομαντισμό βρίσκουμε αρκετούς εκπροσώπους με σημαντικές τοποθετήσεις ως προς το Μύθο. Ξεχωρίζουμε τους Holderlin, Novales, Fr. Schlegel και Schelling. Απ' αυτούς πάλι ο Schelling ξεχωρίζει. Θεωρεί ότι το Απόλυτο εκφράζεται μέσα από το Μύθο. " Την αλληγορική ερμηνεία των μύθων την αντικαθιστά με την "ταυτιγορική" δηλαδή αυτήν που θεωρεί τις μυθικές μορφές ως αυτόνομες συλλήψεις του ανθρώπινου πνεύματος, οι οποίες πρέπει να εννοηθούν καθ' εαυτές..."

Ετσι, ο Μύθος πήρε μία θέση όπως είπαμε αυτόνομη δίπλα στο Λόγο με υπέρμαχους κυρίως τους Γερμανούς Ρομαντικούς μια στον αγγλικό, γαλλικό και αμερικάνικο Ρομαντισμό οι μύθοι έχουν βέβαια εξέχουσα θέση, αλλά μόνο ως θέματα στη λογοτεχνία και στην ποίηση.

Αλιεύθηκε εδώ

Η εμπειρία της ησυχίας..

Σ' ένα μοναχικό ερημίτη έφτασαν μια μέρα κάποιοι επισκέπτες. Τον ρώτησαν: "Τι νόημα έχει η ζωή σου στην ησυχία;"

Ο μοναχός εκείνη τη στιγμή μόλις έβγαζε νερό από ένα βαθύ πηγάδι. Είπε: "Κοιτάξτε στο πηγάδι! Τι βλέπετε; "

Εκείνοι κοίταξαν: "Τίποτα."

Μετά από λίγο ο μοναχός τούς είπε ξανά: "Κοιτάξτε στο πηγάδι! Τι βλέπετε;"

Εκείνοι κοίταξαν πάλι κάτω. "Ναι, τώρα βλέπουμε τα πρόσωπά μας.'

Και ο μοναχός απάντησε:   "Βλέπετε πριν, όταν έβγαλα νερό, το νερό ήταν ταραγμένο. Τώρα είναι ήρεμο. Αυτή είναι η εμπειρία της ησυχίας. Βλέπεις τον εαυτό σου!"

Απόσπασμα από  το   βιβλίο του Heinz Nussbaumer «Μόνος κι όμως όχι μόνος»

Eπιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Ο θάνατος του Σαρπηδόνα, Ύπνος , Θάνατος, Ερμής.

Ο Ευφρόνιος αποτύπωσε πάνω σε έναν αμφορέα, τη σκηνή του θανάτου του Σαρπηδόνα – αδελφού του Μίνωα και του Ραδάμανθυ. (Τελευταία δεκαετία του 6ου π.Χ. αιώνα. Μητροπολιτικό Μουσείο Ν. Υόρκης. Το όνομα του αγγειογράφου διακρίνεται επάνω αριστερά). Η παράσταση δείχνει τον Θάνατο ως άνθρωπο μαζί με τον αδελφό του τον Ύπνο, να κρατούν τον ημίθεο, ο πρώτος από την πλάτη και ο δεύτερος από τα πόδια.

Οι δύο αυτοί αδελφοί, ο Ύπνος και ο Θάνατος, αναπαραστάθηκαν επίσης στη λάρνακα του Κυψέλου, με τη Νύχτα να παρουσιάζεται με χαρακτηριστικά γυναίκας κρατώντας στα χέρια της δύο παιδιά: το ένα άσπρο, που συμβολίζει τον Θάνατο, να το κρατά με το δεξί της χέρι, ενώ το άλλο μαύρο, που συμβολίζει τον Ύπνο, να το κρατά με το αριστερό της χέρι. (Παυσανίας V, 18, 1) Ο Όμηρος στην Ιλιάδα ΙΙ 671, παρουσιάζει τον Σαρπηδόνα να πέφτει μπροστά στα τείχη της Τροίας, ενώ τα δύο δίδυμα αδέλφια, ο Ύπνος και ο Θάνατος, έτρεξαν κοντά του.

Ο ύπνος μοιάζει με τον θάνατο, γιατί και στις δύο περιπτώσεις χάνουμε τη συνειδητότητά μας. Όταν κοιμόμαστε, χάνουμε τη μνήμη όλων όσων συμβαίνουν στη διάρκεια της εγρήγορσής μας και αντίθετα, όταν ξυπνάμε, δεν έχουμε καμιά συνειδητότητα ή μνήμη από όσα συνέβησαν στη διάρκεια του ύπνου μας. Το ίδιο συμβαίνει και κατά τον θάνατο και κατά την επαναγέννησή μας . Δεν θυμόμαστε απολύτως τίποτα είτε από τις προηγούμενες ζωές μας είτε από τη μεταθανάτια ζωή μας.

Δεν έχουμε ακόμη αποκτήσει συνέχεια συνειδητότητας, δηλαδή δεν είναι δυνατή η καταγραφή γεγονότων από τη συνειδητότητά μας συγχρόνως διαμέσου πολλαπλών και διαφορετικών διαστάσεων ζωής.

Στα Ελευσίνια Μυστήρια ο θάνατος εθεωρείτο ευεργέτης και οι μυημένοι διατύπωναν την έκφραση, «δεν υπάρχει θάνατος, ο θάνατος είναι ζωή και η ζωή είναι θάνατος». Όπως αναφέρει η Ε.Π.Μ., «από πανάρχαιους χρόνους γενεές ολόκληρες από μύστες μελέτησαν διαδοχικά τα μυστήρια του Είναι, της ζωής, του θανάτου και της ενσάρκωσης. Με τη σειρά τους δίδαξαν μερικά, απ'αυτά που έμαθαν και στους άλλους.» (Κλειδί της Θεοσοφίας, σ.234)

Ένας από τους κυριότερους σκοπούς αυτής της μύησης ήταν να εξοικειώσει τον άνθρωπο με την ιδέα του θανάτου και να τον απαλλάξει από τον φόβο ου. Όταν ο άνθρωπος γνωρίσει τι είναι στην πραγματικότητα ο θάνατος και κατανοήσει αυτό που συμβαίνει στη μεταθανάτια περίοδο, τότε γίνεται γνώστης του μυστηρίου της ζωής.

Σύνθεση από Blavatsky.gr