Πλάτων vs Αριστοτέλης

Στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο όπου οι νόμοι και το δίκαιο της «αγοράς» τείνουν να αυτονομηθούν οι οικονομολόγοι με την ανοχή, αν όχι την αρωγή, των κοινωνιολόγων φιλοδοξούν να αναδείξουν την «οικονομία» ως το πρώτο κινούν του ανθρώπινου πολιτισμού. Στην αντίπερα όχθη οι επιστήμονες και ιδιαίτερα οι φυσικοί και αστρονόμοι αποκωδικοποιούν τα μυστικά του σύμπαντος και φιλοδοξούν να δώσουν μια πειστική απάντηση για το σημείο μηδέν της αρχής του κόσμου. Τα τελευταία ευρήματα – σωματίδιο του Θεού και τα βαρυτικά κύματα – φαίνεται να δικαιώνουν τις προσπάθειές τους. Αυτή η αφανής διαπάλη των οικονομολόγων και φυσικών επιστημόνων είναι μια από τις πολλές εκφράσεις των μεγάλων πνευματικών συγκρούσεων του παρελθόντος που καθόρισαν απόλυτα τη μορφή του σύγχρονου (υλικού – πνευματικού) κόσμου.  

            Πρωτεργάτες αυτών των «μεγάλων συγκρούσεων» υπήρξαν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι. Κοινό, ωστόσο, σημείο όλων αυτών ήταν η προσπάθειά τους να αποδεσμευτούν από τα θεολογικά δεσμά του παρελθόντος και να δομήσουν ένα σύστημα ερμηνείας της πραγματικότητας πάνω στη βάση της ανθρώπινης λογικής. Η επιστήμη – στα πρώτα της βήματα – συγκρούστηκε με τα στερεότυπα των θεολογικών – κοσμογονικών μύθων. Ο Ξενοφάνης, ο Ηράκλειτος, ο Αναξαγόρας και ο Πρωταγόρας με περισσότερη τόλμη από όλους αμφισβήτησαν την ύπαρξη των θεών και το ρόλο τους στη διαμόρφωση της πραγματικότητας. Η σύγκρουση αυτή προκάλεσε την εξορία κάποιων ή το κάψιμο των βιβλίων τους. Η δεύτερη σύγκρουση για τη φύση του «όντος» δίχασε τους Ίωνες φιλοσόφους (Ηράκλειτος..) και τους Ελεάτες (Παρμενίδης). Ο Εμπεδοκλής και ο Δημόκριτος προσπάθησαν να συνθέσουν τις διαφορές Ιώνων και Ελεατών προωθώντας έτσι το διάλογο αλλά και τα λογικά αδιέξοδα. Συνεχιστές της φιλοσοφικής πορείας ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης που η σκέψη τους σημάδεψε ανεξίτηλα την επιστήμη και το υπόβαθρο του σύγχρονου κόσμου.

Πλάτων vs Αριστοτέλης

            Ο Πλάτωνας θητεύοντας στην «αυλή» του Σωκράτη και καταγράφοντας τη διδασκαλία του προσπάθησε να δώσει απαντήσεις αλλά και να βγει από τα αδιέξοδά της Ιωνικής και Ελεατικής σχολής (Ηράκλειτος vs Παρμενίδης). Ειδικότερα, ο Πλάτων βρίσκεται πιο κοντά στις θέσεις του Παρμενίδη και προσπάθησε με τα έργα του («Τίμαιος») να λύσει το πρόβλημα της σχέσης Ιδέας και Πραγματικότητας. Η θεωρία της «μέθεξης» δίνει προβάδισμα στην αιώνια, ακίνητη και αμετάβλητη ιδέα που κάνει τον αισθητό κόσμο ωχρή απομίμηση. Το «Όν» του Παρμενίδη αποτέλεσε το υπόβαθρο της θεωρίας των Ιδεών του Πλάτωνα. Όπως το Παρμενίδειο ον, έτσι και οι Ιδέες έχουν αυθεντική ύπαρξη, συλλαμβάνονται με τη νόηση, είναι αιώνιες, αγέννητες κι άφθαρτες, ακίνητες και αμετάβλητες. Η διαφορά των Πλατωνικών Ιδεών με το ον του Παρμενίδη είναι ότι αυτές είναι πολλές.

            Για τον Πλάτωνα τα «όντως όντα», τα αληθινά όντα, δηλαδή οι ιδέες είναι μόνο τα αρχέτυπα των αισθητών όντων. Οι ιδέες είναι αιώνιες οντότητες – οι κατοπινοί τις ταύτισαν με τις έννοιες – με πραγματική υπόσταση, έξω από κάθε σωματικότητα και ανεξάρτητες από την ανθρώπινη σκέψη. Οι ιδέες είναι ακίνητες˙ εκείνο που αλλάζει είναι ο αισθητός κόσμος που συνιστά το «απείκασμα» των ιδεών. Έτσι, ο Πλάτωνας βρήκε τη διέξοδο από τη διαπάλη του Ηράκλειτου (κίνηση – μεταβολή) και του Παρμενίδη (το αγέννητον και ακίνητο ον). Στο θέμα της κατανόησης του κόσμου και των ιδεών ο Πλάτωνας βρέθηκε πιο κοντά στον Παρμενίδη, αφού θεωρεί πως αυτές δεν κατανοούνται με τις αισθήσεις αλλά μόνο με τη βοήθεια της σκέψης. Το λευκό χρώμα ενός αντικειμένου το αντιλαμβανόμαστε έτσι, γιατί «μετέχει» στην ιδέα της «λευκότητας».  

            Αυτός ο δυϊσμός του κόσμου του Πλάτωνα – οι αιώνιες Ιδέες και ο κίβδηλος αισθητός κόσμος – αποτέλεσε το βάθρο πάνω στο οποίο τέθηκαν οι βασικές παράμετροι της γνωσιολογίας. Ο αισθητός κόσμος (υλική πραγματικότητα) είναι ο κόσμος της αίσθησης και της ανθρώπινης «δόξας» - γνώμης. Αντίθετα, ο κόσμος των Ιδεών είναι ο κόσμος της νόησης και της αλήθειας (α + λήθη). Ο μύθος του σπηλαίου καταγράφει με γλαφυρότητα και πρωτότυπο τρόπο τόσο την πλάνη των ανθρώπινων αισθήσεων όσο και τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να γνωρίσει τον πραγματικό κόσμος, τις Ιδέες.  

            Για πολλούς μελετητές του Πλάτωνα «οι πλατωνικές Ιδέες προέκυψαν από την ανάγκη να δοθεί μια ικανοποιητική απάντηση στον ηθικό σχετικισμό των σοφιστών….Ο Πλάτων προτίμησε να διχοτομήσει την πραγματικότητα σε δυο ανεξάρτητα βασίλεια, παρά να αφήσει να πλανάται η σύγχυση φιλοσοφίας και σοφιστών» (Β. Κάλφας – Γ. Ζωγραφίδης).

            Ωστόσο, τα δυο αυτά ανεξάρτητα βασίλεια (αισθητός κόσμος – ιδέες) απέρριψε ο Αριστοτέλης που με τις θεωρίες του προχώρησε σε μια sui generis «πατροκτονία», αφού ο Πλάτωνας υπήρξε δάσκαλός του. Για τον Αριστοτέλη, η ουσία της πραγματικότητας, η αληθινή πραγματικότητα δεν βρίσκεται έξω και πάνω από τον αισθητό κόσμο αλλά είναι ενσωματωμένη σε αυτόν. Ο άκρατος Ιδεαλισμός του Πλάτωνα δεν έγινε δεκτός από τον Αριστοτέλη, που ως εκπρόσωπος της τυπικής λογικής φάνηκε περισσότερο πραγματιστής. Γι’ αυτό πρόβαλε με έμφαση τη θέση πως οι μόνες αυθύπαρκτες οντότητες, οι μόνες ουσίες, είναι τα ατομικά, αισθητά πρόσωπα και πράγματα. Γι’ αυτόν οι Πλατωνικές Ιδέες δεν αποτελούν ξεχωριστό βασίλειο του «Όντος, αλλά απλώς ιδιότητες των πραγμάτων».

            Ο Αριστοτέλης με μεθοδικότητα και με αρωγό την εμπειρία προσπάθησε να οριοθετήσει την «ουσία» του όντος. Σύμφωνα με τη θεωρία του η ουσία ενός αντικειμένου έγκειται στη μορφή του και όχι στην «ύλη» από την οποία αποτελείται. Η ουσία, δηλαδή, δεν είναι τα υλικά, συστατικά στοιχεία. Στον Αριστοτέλη η Πλατωνική Ιδέα μετασχηματίζεται σε «μορφή». Κάθε ατομική ουσία είναι σύνθεση «μορφής» και «ύλης». Το τραπέζι, π.χ. πρώτα είναι μορφή και μετά ή λιγότερο από το υλικό στοιχείο με το οποίο είναι κατασκευασμένο (ξύλινο, σιδερένιο, πλαστικό…). Αυτή η σύνθεση – συνδυασμός Ύλης και Μορφής υπακούουν σε ένα γενικό νόμο της φύσης, ένα σκοπό. Η τελολογική αντίληψη για τον κόσμο σε συνδυασμό με την «Εντελέχεια» αποτελούν τους βασικούς πυλώνες για την ερμηνεία της ουσίας του Αριστοτελικού όντος.

            Η επίδραση του Αριστοτέλη στους αιώνες που ακολούθησαν ήταν καταλυτική και για τη φιλοσοφία των Νέων Χρόνων. Για αιώνες ήταν η αναμφισβήτητη αυθεντία. Αυτό, ίσως, νάρκωσε τις νέες ιδέες κι εμπόδισε κάπως την πρόοδο της επιστήμης. Ωστόσο, η προσφορά του στη Λογική ήταν σημαντική, στοιχείο που ανάγκασε κάποιον νεότερο Ευρωπαίο διανοούμενο να πει πως «η Ελλάδα δεν χρωστά τίποτε σε κανέναν˙ κάθε φορά που στο λόγο μας χρησιμοποιούμε το «άρα» θα πρέπει να πληρώνουμε πνευματικά δικαιώματα στη χώρα που γέννησε τον Αριστοτέλη».

            Με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη τελειώνει η δεύτερη μεγάλη σύγκρουση δυο γιγάντων της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας, όπως ανάγλυφα εικονοποιήθηκε στον πίνακα η «Σχολή των Αθηνών». Η διαφορετική φορά των χεριών του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη δεν αποκάλυπτε μόνο τη συγκεκριμένη διαφωνία για τον αληθινό κόσμο αλλά και τη γενικότερη πάλη δυο αντίστοιχων κόσμων.

            Ωστόσο, οι «μυθικές» μορφές του Ηράκλειτου και του Παρμενίδη αλλά και του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη δώσαν το περίγραμμα μιας σύγκρουσης για το «ον» και την κίνηση. Η ασταμάτητη αλλαγή (Ηράκλειτος), το Παρμενίδειο «ον», οι πλατωνικές Ιδέες και οι θέσεις του Αριστοτέλη για την «ουσία» των όντων συνθέτουν μέσα από τη διαφορετικότητά τους τη γέννηση και την ωρίμανση της φιλοσοφικής σκέψης.

Του συνεργάτη της Μυσταγωγίας – Μυθαγωγίας, Ηλία Γιαννακόπουλου, Φιλόλογου. Email: iliasgia53@gmail.com      

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Ο τρόπος σου είναι δικός σου....Russell Means

"Άκου τον άνεμο, μιλά. Άκου τη σιωπή, ψιθυρίζει. Άκου την καρδιά σου, ξέρει.."

 Ινδιάνικη παροιμία

Glacier National Park, Montana, 1913

“..Όλοι όσοι (γηγενείς Αμερικανοί Ινδιάνοι) γεννηθήκαμε σε αυτόν εδώ τον τόπο (Η.Π.Α) έχοντας άλλο χρώμα, έπρεπε να μάθουμε το λευκό. Ξέρουμε τη μουσική του, την ιστορία του, όλα όσα θέλει κι επιθυμεί, ξέρουμε τις φοβίες του...

Μας υποχρέωσαν να κόψουμε τα μαλλιά μας, να ξυρίσουμε τα κεφάλια μας, να φοράμε στολές, με όπλο τους τη σωματική τιμωρία και τη φυλάκιση. Δεν ήταν εκπαίδευση αλλά γενοκτονία. Ο λαός μου χάνεται, η γλώσσα μας χάνεται, τα τραγούδια μας χάνονται, ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο χάνεται. Και όλα αυτά δε συμβαίνουν τυχαία, είναι σχεδιασμένα, μελετημένα. Γι αυτό μας υποχρεώνουν να πάμε στα δικά τους σχολεία, μας απαγορεύουν να διδάξουμε στο σχολείο τη γλώσσα μας. Έτσι φτάσαμε σήμερα οι μόνοι καλοί γνώστες της γλώσσας των Λακότα Σιού να είναι άνω των 65 ετών.

..Οι αποικιοκρατικές μέθοδοι των ΗΠΑ γεννιούνται και αναθρέφονται στους ινδιάνικους καταυλισμούς. Μετά γίνονται εξαγωγή στον υπόλοιπο κόσμο ή, τώρα πια, και στον λαό των ΗΠΑ....Αλλά, δες που είναι η ειρωνεία. Όλες τις πολιτικές που εφάρμοσαν και τελειοποίησαν εδώ σε μας  και ύστερα τις εξήγαγαν στον κόσμο πίσω από την πλάτη του αμερικάνικου λαού, τώρα τις φέρνουν εδώ. Δεν υπήρξε έτος της ύπαρξής της, που να μη βρίσκονταν σε πόλεμο. Και αυτό αποτελεί προσβολή στην ανθρωπότητα και προσβολή σε κάθε κάτοικο αυτής της χώρας, που τον κρατούν στην άγνοια, να μη μπορεί να δει πέρα από τη μύτη του...

..Έχουμε ο καθένας άλλη πολιτιστική θέαση του κόσμου, και παράλληλα έχουμε σεβασμό στον τρόπο των άλλων. Αυτό δε θέλουμε να το χάσουμε. Ο τρόπος σου είναι δικός σου. Δεν μας ενδιαφέρει η ενότητα, η προτεραιότητά μας είναι ο σεβασμός. Με αηδιάζει η λέξη «ενότητα» όπως χρησιμοποιείται στην αγγλική γλώσσα. Δες τις «Ενωμένες» Πολιτείες της Αμερικής – δεν είναι ενωμένες. Δες τα «Ενωμένα» Έθνη, καθόλου ενωμένα δεν είναι. Δεν μου αρέσει η «ενότητα» αυτή. Οι χρυσαετοί δεν θέλουν να γίνουν φαλακροί αετοί, τα γαϊδούρια δε θέλουν να γίνουν άλογα, μήτε τα άλογα θέλουν να γίνουν γαϊδούρια. Αυτός είναι ο νόμος της φύσης. Δεν θέλουμε να γίνουμε λευκοί, αλλά δε θέλουμε να γίνουμε ούτε Κομάντσι, Σεμινόλες, Νάβαχο… Είμαστε οι Λακότα.

Το μόνο καλό με την πατριαρχία είναι ότι, κάθε πατριαρχική αυτοκρατορία νικήθηκε από τα μέσα. Μόνο που, παλιά, η διαδικασία αυτή έπαιρνε αιώνες. Όμως, η Αμερική είναι τόσο άπληστη, τόσο λαίμαργη και βουλημική μες στην απληστία της, που οι ταχύτητες των ιστορικών εξελίξεων θα είναι ανάλογες με την ταχύτητα του ξεζουμίσματος. Θεωρώ ότι η Δημοκρατία των Λακότα, που σήμερα ζητεί την ελευθερία της από την Αμερική, είναι απλώς η πρώτη. Δεν μπορούν να συνεχίσουν να φτιάχνουν για πάντα ινδιάνικους καταυλισμούς σε όλο τον κόσμο – γιατι το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το Κοσσυφοπέδιο είναι ακριβώς αυτό....”

Russell Means, μέλος του έθνους των γηγενών Ιθαγενών Αμερικανών Ογκλάλα Σιού..

Αποσπάσματα από τη συνέντευξη φιλοξενήθηκαν στο περιοδικό SMS της Sportday. Ολόκληρο το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Άρδην”

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Θεϊκοί συμβολισμοί και αλληγορίες, Πλούταρχος, «Περί Ίσιδος και Οσίριδος»

"..Στο άγαλμα τής Αθηνάς ο Φειδίας παρέθεσε τον δράκοντα, ενώ στο άγαλμα τής Αφροδίτης, στην Ήλιδα, την χελώνα, επειδή οι παρθένες χρειάζονται φύλαξη, ενώ στις ύπανδρες ταιριάζει να οικουρούν και να σιωπούν.

Η τρίαινα τού Ποσειδώνα είναι σύμβολο τού τρίτου χώρου, τον οποίον κατέχει η θάλασσα, κατά σειρά ταγμένη μετά από τον ουρανό και τον αέρα. Γι’ αυτό ονόμασαν έτσι την Αμφιτρίτη και τους Τρίτωνες .

Οι Πυθαγόρειοι κόσμησαν τους αριθμούς και τα σχήματα με προσηγορίες Θεών, γι’ αυτό και το ισόπλευρο τρίγωνο αποκαλούσαν κορυφογενή και τριτογένεια Αθηνά, αφού διαιρείται από τις τρεις καθέτους που ξεκινούν από τις τρεις γωνίες, και τον αριθμό ένα ονόμαζαν Απόλλωνα, επειδή αποκηρύττει το πλήθος και λόγω της απλότητας της μονάδας, και την δυάδα ονόμαζαν έριδα και τόλμη, την τριάδα δικαιοσύνη, επειδή το δίκαιο – που πηγάζει απ’ την ισότητα – γεννήθηκε ανάμεσα στο «αδικώ» και στο «αδικούμαι», που είναι υπερβολή και έλλειψη αντίστοιχα, ενώ η καλούμενη «τετρακτύς», δηλαδή το τριανταέξι, ήταν ο μέγιστος όρκος, όπως λέει ο θρύλος, και ονομάστηκε κόσμος, επειδή αποτελείται από την σύνθεση στο ίδιο σύνολο των πρώτων τεσσάρων αρτίων και τεσσάρων περισσών αριθμών".

Μυσταγωγία- Μυθαγωγία

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει;

«Είν’ οι προσπάθειές μας σαν των Τρώων. Θαρρούμε πως με απόφασι και τόλμη θ’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά, κ’ έξω στεκόμεθα ν’ αγωνισθούμε.

Αλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει, η τόλμη κ’ η απόφασίς μας χάνονται.

Ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει. Κι ολόγυρα απ’ τα τείχη τρέχουμε ζητώντας να γλυτώσουμε με την φυγή.»

Κωνσταντίνος Καβάφης, ΤΡΩΕΣ (1905)

 

Η ιστορία και τα ερείπια που οι πολιτισμοί του παρελθόντος αφήνουν πίσω τους, (ακόμα και πανίσχυρων πάλαι ποτέ αυτοκρατοριών), στέκουν μάρτυρες της νομοτελειακής παρακμής που αναμένει όλες τις κοινωνίες και τα έθνη, όταν αυτά δεν αποτελούν πια «μαγιά» για την γέννηση δημιουργικών ανθρώπων, οι οποίοι έχουν όραμα και ικανότητες, ώστε να παράγουν πολύτιμα έργα, τόσο πνευματικά όσο και υλικά…

Η παρακμή και το τέλος έρχεται, όταν ο πολιτισμός ενός έθνους ή μίας ολόκληρης εποχής, δε μπορεί πλέον να βρει λύσεις στα προβλήματα που δημιουργεί, ή που φέρνουν νομοτελειακά οι καιροί και οι αλλαγές τόσο στο φυσικό ή κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον….

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Ένδον σκάπτε: Η αληθινή ευτυχία κατοικεί μέσα μας

 «Τι συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος για τα ωραία και μεγάλα έργα η άδικη αυτή σου η τύχη πάντα ενθάρρυνσι κ’ επιτυχία να σε αρνείται· να σ’ εμποδίζουν ευτελείς συνήθειες, και μικροπρέπειες, κι αδιαφορίες. Και τι φρικτή η μέρα που ενδίδεις, (η μέρα που αφέθηκες κ’ ενδίδεις), και φεύγεις οδοιπόρος για τα Σούσα, και πηαίνεις στον μονάρχην Aρταξέρξη που ευνοϊκά σε βάζει στην αυλή του, και σε προσφέρει σατραπείες και τέτοια. Και συ τα δέχεσαι με απελπισία αυτά τα πράγματα που δεν τα θέλεις. Άλλα ζητεί η ψυχή σου, γι’ άλλα κλαίει· τον έπαινο του Δήμου και των Σοφιστών, τα δύσκολα και τ’ ανεκτίμητα Εύγε· την Aγορά, το Θέατρο, και τους Στεφάνους. Aυτά πού θα σ’ τα δώσει ο Aρταξέρξης, αυτά πού θα τα βρεις στη σατραπεία· και τι ζωή χωρίς αυτά θα κάμεις.»

Κωνσταντίνος Π.Καβάφης

Άλλα ζητεί η ψυχή μας, γι’ άλλα κλαίει… Και η απόγνωση αυτή φωτογραφίζεται με απόλυτη σαφήνεια στους στίχους της Σατραπείας του Κ. Καβάφη. Δεν πιστεύω πως πρόκειται για το αίσθημα του ανικανοποίητου. Πρόκειται για την έλλειψη της συνειδησιακής ωριμότητας, για ψυχική δυσαρμονία. Τελικά, νομίζω, πως η ισορροπία της ψυχής και η συναισθηματική-κοινωνική νοημοσύνη του ατόμου έγκειται κυρίως στην κατανόηση πως η κοινωνία-όσο τέλεια κι αν είναι αυτή- αδυνατεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες του κάθε μέλους της. Πόσοι όμως είναι αυτοί οι οποίοι συμβιβάζονται με αυτήν την ιδέα, συνθηκολογούν και συνειδητά θυσιάζουν ένα μέρος της ελευθερίας τους; Αρχίζω να πιστεύω πως τις περισσότερες φορές ο συμβιβασμός αυτός αποτελεί προϊόν καταναγκασμού.

Το μεγαλύτερο μέρος των επιθυμιών, των αναγκών και των εγγενών δυνατοτήτων μας παραμένουν θαμμένες μέχρι το τέλος της ζωής μας. Όμως, κάθε ανθρώπινο ον έχει βούληση και αν αγωνιστεί, μπορεί να αποκτήσει ελεύθερη βούληση. Αρκεί να καταλάβει. Να γνωρίσει. Αρκεί η γνώση να γίνει αυτεπίγνωση και το οίδα να γίνει σύνοιδα. Μοιάζουμε, λένε, σαν τα παγόβουνα που μόνο την κορυφή τους μπορούμε να δούμε. Μόνο το 1/8 των αναγκών μας φέρνουμε στην επιφάνεια. Τα 7/8 τα αγνοούμε… Ίσως να είναι αλήθεια πως πάντοτε φοβόμαστε αυτό που δεν κατανοούμε και υποσυνείδητα το θέτουμε σε δεύτερη μοίρα.

Πόσο δυσάρεστο όμως είναι να συμβαίνει αυτό με τον ίδιο μας τον εαυτό; Η αποτυχία μας να φωτίσουμε τις σκοτεινές πτυχές μας και η αδυναμία μας να αποσυμβολίσουμε τα μηνύματα που εκείνος μας στέλνει μας καθιστούν ευάλωτους και μονόπλευρους. Είναι μεγάλη συμφορά, λέει ο ποιητής, να είσαι φτιαγμένος για τα ωραία και τα μεγάλα έργα, να έχεις την ικανότητα να δημιουργήσεις κάτι σπουδαίο και οι συγκυρίες της ζωής να σου στερούν την πολύτιμη εκείνη ευκαιρία που θα σου έδινε την απαραίτητη ενθάρρυνση για να δείξεις την σπουδαιότητα του ξεχωριστού σου “είναι”.

Παρολ’ αυτά υποστηρίζω θερμά πως πρόκειται περισσότερο για προσωπική ευθύνη παρά για αποτέλεσμα μιας σειράς γεγονότων. Πρόκειται για την επιλογή της εύκολης λύσης, για το συμβιβασμό και την απόφαση να εγκαταλείψει κανείς τα όνειρά του… Και τότε αποδέχεται με -φαινομενική- ευγνωμοσύνη τα δώρα του Πέρση Βασιλιά. Η απελπισία όμως για την κατάντια αυτή κατοικεί μέσα του γιατί η εναλλακτική επιλογή δεν έχει την ίδια αξία. Αποτελεί μεν μια λύση ικανοποιητική όμως ταυτίζεται και με την εγκατάλειψη των ονείρων του, των πραγματικών επιθυμιών του και των στόχων του. Την εγκατάλειψη ό, τι πολυτιμότερου είχε.

Ναταλία Χατζηγιάννη

Αναδημοσίευση από  frapress.gr

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

 

Ο μύθος του Νάρκισσου: μία εναλλακτική προσέγγιση.

"Ο Νάρκισσος δεν πέθανε επειδή ερωτεύτηκε τον εαυτό του,αλλά για τον ακριβώς αντίθετο λόγο: επειδή δεν έμαθε ποτέ να τον αγαπάει"

Η αγάπη για τον εαυτό μας είναι κάτι επικίνδυνο, θα έλεγε κάποιος, διότι ελλοχεύει ο κίνδυνος η αγάπη αυτή να γίνει εμμονή, να γίνει αυτοσκοπός, να γίνει αυτοθέωση, αυτοδικαίωση και εγωισμός.

Είναι πιθανό ότι η πιο αντιπροσωπευτική φιγούρα αυτής της αντίληψης είναι ο Νάρκισσος: εκείνος ο όμορφος νέος που, γοητευμένος από την αντανάκλαση του προσώπου του, προκάλεσε το θάνατό του, κι έτσι γεννήθηκε το λουλούδι που φέρει τ’ όνομά του και φύεται στις όχθες των λιμνών, σαν να γέρνει πάνω από το νερό.

Ωστόσο, ίσως είναι βιαστικό το συμπέρασμα ότι ο Νάρκισσος πέθανε επειδή αγαπούσε υπερβολικά τον εαυτό του. Λείπει, μάλλον, ένα μέρος της ιστορίας που θα μας επέτρεπε να την κατανοήσουμε καλύτερα. Ξέρετε, λοιπόν, γιατί ο Νάρκισσος μαγεύτηκε βλέποντας την αντανάκλασή του σ’ εκείνη τη λιμνούλα; Γιατί δεν είχε ξαναδεί ποτέ το πρόσωπό του! Έτσι έγινε, μας λέει ο Οβίδιος.

Όταν γεννήθηκε ο Νάρκισσος, η μητέρα του, η νύμφη Λειριόπη, συμβουλεύτηκε τον μάντη Τειρεσία για το πεπρωμένο του παιδιού. Ο μάντης προέβλεψε ότι το παιδί θα ζούσε μια μακρά και πλούσια ζωή, «εάν και εφόσον δεν γνωρίσει ποτέ τον εαυτό του».

Τρομαγμένη, η Λειριόπη μεγάλωσε από τότε τον Νάρκισσο προσέχοντας να μην μπορέσει ποτέ το παιδί να δει το πρόσωπό του. Απέσυρε όλους τους καθρέφτες του σπιτιού και τον απομάκρυνε από τις πηγές του νερού.

Μεγάλωνε, έτσι, ένας νέος όμορφος κι απόμακρος, που αιχμαλώτιζε όλα τα βλέμματα αλλά δεν ανταπέδιδε κανένα. Όμορφος, μα μόνος. Όμορφος χωρίς χαμόγελο, χωρίς σχέση με κανέναν άνθρωπο. Έτσι λοιπόν  όταν έφτασε, τελικά, μπροστά σ’ εκείνη τη λιμνούλα και είδε για πρώτη φορά τη μορφή του, έμεινε παγιδευμένος σ’αυτήν. Έβλεπε για πρώτη φορά τον εαυτό του. Τον άγνωστο που τόσα χρόνια ζούσε μαζί του.Πέθανε στο ίδιο σημείο από την πείνα και τη δίψα, ανήμπορος ν’ αποχωριστεί την εικόνα του, το πρόσωπό του.

Αν πάρουμε αυτή την εκδοχή του μύθου, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι ο Νάρκισσος δεν πέθανε επειδή ερωτεύτηκε τον εαυτό του, αλλά για τον ακριβώς αντίθετο λόγο: επειδή δεν έμαθε ποτέ να τον αγαπάει.(σημ. ο Ντεμιαν Μπουκαϊ)
Πώς θα μπορούσε όμως ν’ αγαπήσει τον εαυτό του, αφού ούτε καν τον γνώριζε;

Κι αφού δεν αγαπούσε τον εαυτό του, πώς θα μπορούσε ν’ αγαπήσει κάποιον άλλον; Πέθανε λοιπόν ατενίζοντας τον άγνωστο εαυτό του. Πέθανε μόνος, διότι έζησε μόνος.

Αυτό ήταν το λάθος της Λειριόπης: για να μη βρεθεί μπροστά στον κίνδυνο να χάσει το παιδί της, δεν σκέφτηκε τι είδους ζωή μπορούσε να έχει κάποιος που δεν γνώριζε τον εαυτό του ή, ακόμη χειρότερα, κάποιος που δεν αγαπάει τον εαυτό του.

Αν υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στην αγάπη προς τον εαυτό μας και την αγάπη προς τους άλλους, αυτή συνοψίζεται στο εξής: δεν είναι δυνατόν ν’ αγαπάμε τους άλλους αν δεν αγαπάμε πρώτα τον εαυτό μας.

Μας το λέγει και ο ίδιος ο Κύριος:

«Ἀγάπα τόν πλησίον σου ὡς σεαυτόν»(Ματθ. 22,39).

Το τραγικό είναι ότι πολλές φορές και εμείς σαν τον Νάρκισσο ξαφνικά ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας και δυστυχώς αιχμαλωτιζόμαστε σ’αυτόν μη μπορώντας να διαχειριστούμε την «θεάρεστη φιλαυτία» που καλούμαστε να αποκτήσουμε.

Έτσι λοιπόν η ανακάλυψη και η αγάπη προς τον εαυτό μας δεν γίνεται ένα άνοιγμα προς τους άλλους αλλά μία άρρωστη προσήλωση προς το εγώ μας.

Εάν δεν μάθουμε το ποιοι είμαστε, εάν δεν γνωρίσουμε τον εαυτό μας, εάν δεν αγαπήσουμε τον εαυτό μας δεν θα μπορέσουμε να αγαπήσουμε τους άλλους.

Αγάπα τον εαυτό σου, λέγει ο Κύριος. Πώς όμως; Τί σημαίνει αγάπη προς τον εαυτό μου; Σημαίνει εγωισμός; Αυτοθέωση; Όχι.

Αγαπώ τον εαυτό μου σημαίνει σώζω τον εαυτό μου, όχι αυτοσώζομαι αλλά ολοκληρώνομαι εν Χριστώ. Εναποθέτω ολόκληρη την ύπαρξή μου στα πόδια της Θείας Πρόνοιας. *

Αγαπώ τον εαυτό μου σημαίνει ελευθερώνω τον εαυτό μου από το σκοτάδι του εγωισμού, της οίησης, της αμαρτίας.

Αγαπώ τον εαυτό μου σημαίνει αποδέχομαι την ατέλειά μου. Όχι παθητικά αλλά ως αφορμή να γίνω καλύτερος. Γνωρίζω ποιος είμαι και πλέον προσπαθώ να αλλάξω. Μετανοώ, ταπεινώνομαι.

Αγαπώ τον εαυτό μου σημαίνει μισώ το εγώ μου.

Όπως αγαπώ λοιπόν τον εαυτό μου καλούμε να αγαπήσω και τον πλησίον μου!

Κι αν ο Νάρκισσος έχασε την ζωή του ανακαλύπτοντας τον εαυτό του, εμείς καλούμαστε ανακαλύπτοντας τον εαυτό μας να ζήσουμε με τους άλλους, για τους άλλους.

Να ζήσουμε γκρεμίζοντας τις φυλακές των ειδώλων μας.

Να ζήσουμε ερωτευμένοι, μα όχι εγκλωβισμένοι.

Να ζήσουμε αγαπώντας…

αρχιμ. Παύλος Παπαδόπουλος

*»Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εν όλη τη καρδία σου και εν όλη τη ψυχή σου
και εν όλη τη διανοία σου».(Ματθ. 22,37)

 Αναδημοσίευση από imverias.blogspot.com

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Η φιλοσοφία και η μυστική θεολογία του Πλωτίνου

«Αγαθό είναι εκείνο από το οποία εξαρτώνται τα πάντα, αλλά το οποίο δεν εξαρτάται από τίποτε».

Πλωτίνου Εννεάδες, Α.7, 1.

Η φιλοσοφία για τον Πλωτίνο αποτελεί κάτι μακράν της αφηρημένης Ακαδημαϊκής σπουδής. Για αυτόν, όπως και για τον Πλάτωνα, η εκγύμναση του φιλοσόφου είναι τόσο ηθική όσο και πνευματική· χωρίς τη διαλεκτική η αρετή είναι ατελής, όμως και χωρίς την αρετή η αληθινή φιλοσοφία είναι ανέφικτη. Αυτός ο εξαγνισμός περιλαμβάνει μια αυστηρή διανοητική εκγύμναση, και σκοπός του φιλοσόφου είναι να υπερβεί τους αφηρημένους τύπους ( και να φτάσει στο σημείο να ενατενίσει το Νου «ως εάν ήταν αισθητό αντικείμενο» .

Δεν μπορούμε να φτάσουμε το Εν παρά μόνο περνώντας μέσω του Νοητού κόσμου. Όντας εκεί, πρέπει να επιδιώξουμε να υπερβούμε τη δυαδικότητα υποκειμένου-αντικειμένου και να ενωθούμε με το φως που φωτίζει και τα δύο. έτσι ώστε να τα αντικρίσουμε χωρίς διάμεσο . Διότι οι πνευματικές οντότητες δεν είναι χωρισμένες η μία από την άλλη όπως ακριβώς το ανώτερο επίπεδο της Ψυχής παραμένει ενωμένο με το Νου. έτσι και το ανώτερο μέρος του Νου παραμένει ενωμένο με το Εν .

Έχοντας φτάσει σε αυτό το επίπεδο, η ψυχή μπορεί μόνο να περιμένει ήρεμα και υπομονετικά μέχρι τη στιγμή που το Εν ξαφνικά εμφανιστεί ή μέχρις ότου «παρασυρμένη ψηλά από το κύμα του Νου, ξαφνικά δει, χωρίς να γνωρίζει ωστόσο το πώς». Η  μυστική ένωση δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια- μάλιστα δηλώνει ότι η σιωπή που απολαμβάνουν οι μυούμενοι στα Μυστήρια είναι συμβολική αυτού του γεγονότος .

Το Εν, δεν χρειάζεται να στραφεί προς εμάς - είναι παρόν οποτεδήποτε στρεφόμαστε προς τα ένδον, διακόπτοντας τη συνήθη προσκόλληση μας στον αισθητό κόσμο, και με τον τρόπο αυτό γινόμαστε ικανοί να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και τελικά το Εν που είναι η πηγή μας . Για να αντικρίσουμε το τελευταίο πρέπει να «απεκδυθούμε από τα πάντα» ή να «εγκαταλείψουμε κάθε ετερότητα», που σημαίνει κάθε πολλαπλότητα και καθετί τα οποίο μας διακρίνει από το Εν.

"Διότι αφού κάθε γνώση των όντων επιτυγχάνεται δυνάμει του νου, κι αφού μόνο μέσω του νου μπορεί να γνωσθεί ο νους, με ποια αιφνίδια ενόραση [="αθρόα επιβολή"] θα μπορούσε να συλληφθεί αυτό που υπερβαίνει την ουσία του νου; Σε όποιον πρέπει να εξηγήσουμε πως είναι αυτό δυνατό, σε αυτόν θα πούμε: μέσω εκείνου του εσωτερικού μας στοιχείου, το οποίο του μοιάζει. Διότι κάτι από αυτό υπάρχει μέσα μας". ..[..]..«Διότι κάτι από αυτό [το Ένα] υπάρχει μέσα μας. Και μάλιστα δεν υπάρχει τόπος όπου αυτό να μην υπάρχει, σε όσα μπορούν να συμμετέχουν τούτου. Διότι οπουδήποτε κι αν θέσεις αυτό που είναι ικανό να το συλλάβει μπορείς εκεί να συλλάβεις το πανταχού παρόν. Είναι σαν μία φωνή που γεμίζει έναν κενό χώρο. Κάθε άνθρωπος που θα στήσει αυτί σε ένα οποιοδήποτε σημείο αυτού του χώρου, θα συλλάβει την φωνή ολόκληρη, κι όμως όχι ολόκληρη." 

Πλωτίνος, Εννεάδες ΙΙΙ, 8, 9.

Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τους βαθύτερους φόβους του ανθρώπου- η ψυχή από το φόβο μήπως και μείνει χωρίς τίποτε απολύτως ζητεί να επιστρέψει στην καθησυχαστική σταθερότητα των αισθήσεων .

Οι (Θειικές) οντότητες οι οποίες έχουν επιτύχει την τελειότητα της ίδιας τους της ύπαρξης δεν κρατούν αυτήν την τελειότητα για τον εαυτό τους. αλλά τη διαχέουν έξω από αυτές δημιουργώντας μια εξωτερική «εικόνα» της εσωτερικής τους δραστηριότητας. Ως παράδειγμα ο Πλωτίνος μας δίνει, αυτό της θερμικής ακτινοβολίας από τη φωτιά ή του ψύχους από το χιόνι ή —το παράδειγμα που δίνει το όνομα του στη συγκεκριμένη αρχή- της απορροής του φωτός από τον ήλιο.

Oι θεϊκές Υποστάσεις, παραμένοντας ανεπηρέαστες από τα δημιουργήματα τους. δεν χρειάζεται να τους δείξουν κανένα ενδιαφέρον ή προσοχή. Μόνο η ατελής φύση του ανθρώπου και του σώματος του εκείνη η οποία απαιτεί μια τέτοια προσοχή εκ μέρους του.

«Για τα απολύτως μακάρια όντα», απεναντίας, «αρκεί μόνο να μένουν σταθερά στον εαυτό τους και να είναι αυτά που είναι»  γι' αυτό και το Εν. όπως και οι υπόλοιπες Υποστάσεις, δημιουργεί «χωρίς ροπή. χωρίς βούληση ή κίνηση». Το Εν παραμένει αναδιπλωμένο στον εαυτό του. ενώ η δημιουργία του πηγάζει από αυτό και λαμβάνει τάξη από αυτό. αυτόματα. Ούτε έχουν οι θεϊκές Υποστάσεις καμία γνώση των δημιουργημάτων τους.

Το Εν, βέβαια, υπερβαίνει εξ ολοκλήρου τη «γνώση» , ενώ οι κατώτερες Υποστάσεις γνωρίζουν μόνο τις αιτιώδεις αρχές τις οποίες οι ίδιες περιέχουν και όχι τα δημιουργήματα τα οποία απορρέουν από αυτές- για παράδειγμα, η Ψυχή του Κόσμου γνωρίζει τη δραστηριότητα της στον κόσμο μόνο μέσα από την ενότητα της, όχι από την άμεση δραστηριότητα της στον κόσμο . Αυτό όμως δεν υπονοεί καμία ατέλεια στη γνώση τους, εφόσον είναι περιττό για κάποιον ο οποίος γνωρίζει τις αρχέτυπες πραγματικότητες να αναζητεί την πρόσθετη γνώση των αισθητών τους ειδώλων .

Επιλογές με προσθήκες από τον γράφοντα, από το βιβλίο ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΣΜΟΣ του R.T. Wallis , εκδόσεις Αρχέτυπο.

Επιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος