Η Πειθώ στην αρχαία Ελληνική Μυθολογία

Στην μεγάλη συντροφιά από φίλες και βοηθούς της Αφροδίτης, ανάμεσα στην Τύχη, την Υγεία, την Αρμονία, την Ευδαιμονία και τις Χάριτες, μάλιστα για μερικούς και η ίδια ήταν μια από αυτές, πίστευαν ότι βρισκόταν πάντα και η Πειθώ.

Οι υπηρεσίες που η Πειθώ συνήθως προσέφερε στην Αφροδίτη, ήταν κυρίως να πείθει τα κορίτσια με τα θελκτικά λόγια της να κατανικήσουν τους δισταγμούς τους και να αφεθούν στην ερωτική ένωση.

Η Πειθώ ήταν ολότελα διαφορετική από την Βία και την Ανάγκη και πίστευαν πως ήταν αδελφή της Τύχης και της Ευνομίας και μητέρα της Υγείας από την ένωσή της με τον Ερωτα.

Επειδή όμως καμιά φορά με τα πειστικά της λόγια γινόταν και αιτία συμφοράς για τους ανθρώπους, όπως στην περίπτωση του Ιάσονα και της Μηδειας, ή του Πάρι και της Ελένης, ο Αισχύλος την ονόμαζε κόρη της Ατης, δηλαδή της Συμφοράς.

Ωστόσο τα πειστικά λόγια της Πειθούς έφερναν αποτέλεσμα όχι μόνον στον έρωτα, αλλά και στον γάμο και στην απονομή της δικαιοσύνης και στις δημόσιες και στις ιδιωτικές σχέσεις των ανθρώπων και βοηθούσαν πολύ στο να διατηρείται στον κόσμο η ηθική τάξη γενικά.

Γι' αυτό και οι προϊστορικές λατρείες και οι μύθοι που παρουσιάζουν την Πειθώ ως κόρη του Ωκεανού και γυναίκα του Φόρωνα, κάνουν πιο καλά γνωστή την αρχική φυσιογνωμία της θεάς, με έργο της να πείθει γενικά και όχι μόνον στον έρωτα.

Ως κόρη του Ωκεανού, που σύμφωνα με ορισμένους κοσμογονικούς μύθους, είναι ο πρώτος θεός και πατέρας όλων των όντων του κόσμου, η Πειθώ ανήκε σ' εκείνες τις Ωκεανίδες που επέβλεπαν την τάξη του κόσμου.

Ως γυναίκα του Φορωνέα πάλι, που κατά τον ανθρωπογονικό μύθο του Αργούς ήταν ο πρώτος άνθρωπος και ο πρώτος θνητός βασιλιάς, η Πειθώ βοήθησε τον άντρα της να χτίσει τις πρώτες πολιτείες και να κάνει νόμους και δικαστήρια για να λύνουν τις διαφορές των οι άνθρωποι και να ζουν ειρηνικά.

Νεοπλατωνισμός και η θεωρία της "συμπάθειας"

Η εκπνευμάτωση και εμψύχωση του σύμπαντος, για το Νεοπλατωνισμό, στηρίζονται στην αλληλεπίδραση των μερών του, τη φυσική «συμπάθεια», η οποία αναφέρεται στην αστρονομική κανονικότητα και ανακύκληση των ρυθμών ζώων, φυτών και ουρανίων σωμάτων . Αφορά ακόμη στην αναλογία ανάμεσα στο μικρόκοσμο και το μακρόκοσμο, σε ένα σύμπαν ως ζωντανό ον, ίσως προερχόμενη από την Χαλδαία, χρησιμεύοντας στη θεοποίηση της αστρολογίας· υιοθετήθηκε από την Ιπποκρατική ιατρική, η οποία την υποστήριξε στη βάση διάφορων παρατηρήσεων. Εκφράστηκε κυρίως από τους Στωικούς, με τη διατύπωση, «σύρροια μία, σύμπνοια μία, πάντα συμπαθέα», για να επαναληφτεί από τον Gottfried Wilhelm Leibniz .

   Για τους Στωικούς, όλα τα σώματα βρίσκονται σε αμοιβαία αλληλεπίδραση, και αφού «όλα βρίσκονται μέσα σε όλα», το σύμπαν είναι «ένα και συνεχές», άρα το μικρότερο γεγονός έχει επίδραση στο σύνολο του κόσμου∙ μία σταγόνα κρασιού πού ρίχνεται στη θάλασσα θα απλωθεί σε όλη τη θάλασσα, και από αυτή σε όλο το σύμπαν. Η συνεκτικότητα της φύσης, η παρουσία των σωμάτων σε έναν κόσμο πλήρη, που αγνοεί το κενό, η εξομοίωση Θεού και κόσμου, προϋποθέτουν ότι το όλον βρίσκεται σε συμπάθεια με τον εαυτό του, ότι όλα συνεργάζονται, ότι υφίσταται μία παγκόσμια συνάφεια των όντων. Πολυάριθμοι είναι οι όροι που χρησιμοποιούν οι Στωικοί, για να δηλώσουν τη συμπάθεια: συμπάθεια, σύμπνοια, συντονία, naturae contagio (συνάφεια της φύσης), continuatio conjuctioque naturae (συνεκτικότητα και σύνδεση της φύσης), consensus naturae (συμφωνία της φύσης) .

     Η θεωρία της παγκόσμιας συμπάθειας δεν έχει μόνο φυσική αξία, στο μέτρο που επιβεβαιώνει μία θεωρία της αιτιότητας, αλλά ακόμη μεταφυσική και ηθική αξία. Έχει μεταφυσική αξία, αφού εκφράζει την παρουσία του Θεού σε έναν κόσμο που ανάγεται ουσιαστικά πάλι σε Αυτόν. Είναι μία συμπάθεια κατά Θεόν και από Θεού, απαιτεί μία τελεολογία της φύσης, που προϋποθέτει τις ευνοϊκές προθέσεις της παντοδύναμης Πρόνοιας. Ο Μάρκος Αυρήλιος μιλάει για τον «ιερό δεσμό»,  που συνδέει τα πάντα, και εξαιτίας του οποίου υπάρχει η «κράσις δι’ ὅλου», η οποία αντανακλά τη συμφωνία της θείας Πρόνοιας στον κόσμο, όπου ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένα μικρό τμήμα. Έχει, επίσης, ηθική αξία, αφού η ζωή του σοφού βρίσκεται σε εναρμόνιση προς το σύμπαν στο οποίο μετέχει. Ο σοφός δεν αναγορεύεται μόνο πολίτης της Αθήνας, αλλά και πολίτης του κόσμου: ο κοσμοπολιτισμός των Στωικών είναι η έκφραση στο ηθικο-κοινωνικό πεδίο της παγκόσμιας συμπάθειας.

     Η αρχή της συμπάθειας, λειτουργεί διττά μέσα στο σύμπαν: κάθετα και οριζόντια. Η κάθετη διαβάθμιση του σύμπαντος αφορά τη διάκριση στις υποστάσεις Εν, Νους, Ψυχή, που καταλήγουν στον αισθητό κόσμο της ύλης· κάθε επίπεδο προέρχεται από την υπερεκχείλιση του προηγούμενου, ενώ εκφράζει την πραγματικότητα κατά τρόπο που ταιριάζει στην «οικεία» φύση του. Έτσι, ο Νους εκφράζει την πραγματικότητα υπό τις συνθήκες της αιωνιότητας, διότι είναι αιώνιος, η Ψυχή αφορά στην πραγματικότητα εν χρόνῳ, καθώς είναι ενπεπλεγμένη στη χρονική δίνη, και ο αισθητός κόσμος αντιστοιχεί στην πραγματικότητα του χώρου και των διαστάσεων, αφού χαρακτηρίζεται από έκταση. Ο Πλωτίνος εξειδικεύοντας περισσότερο την ιδέα της κοσμικής συμπάθειας, παρατηρεί ότι κάθε πραγματικότητα δεν είναι μόνο ο εαυτός της, αλλά εν δυνάμει όλες οι άλλες . Τα διάφορα τμήματα του κόσμου βρίσκονται σε ανταπόκριση, το ένα τμήμα καθρεφτίζει το άλλο, το ένα είναι μέσα στο καθετί. Έτσι σε κάθε τμήμα του αισθητού κόσμου αντανακλώνται οι προηγούμενες υποστάσεις, και ολόκληρος ο αισθητός κόσμος, ώστε κατά οριζόντιο τρόπο κάθε επίπεδο περιλαμβάνει τα υπόλοιπα .

    Μπορεί να λεχθεί, βάσει της αρχής της συμπάθειας, ότι ο υλικός κόσμος είναι καθρέφτης των αθέατων δυνάμεων των θεών. Ζώα, φυτά, λίθοι και άλλα ένυλα αντικείμενα, είναι δυνατόν να εκφράζουν τη δύναμη του ήλιου, της σελήνης και των αστρικών θεών. Η αντιστοιχία μεταξύ των θείων δυνάμεων και αισθητών όντων της ύλης είναι εφικτή χάρη στην ύπαρξη της αδιάκοπης ροής επικοινωνίας μεταξύ των διαφόρων υποστάσεων. Το πλέγμα των δυνάμεων, καθώς διαχέεται σε όλα τα επίπεδα του σύμπαντος, παρέχει τη δυνατότητα στους θεουργούς, εφόσον στο πλαίσιο των μαγικών τελετών χρησιμοποιήσουν τα κατάλληλα αντικείμενα, να έλθουν σε επαφή με τις θεότητες που αυτά συμβολίζουν. Η νεοπλατωνική συμπάθεια αποτέλεσε φορέα εισαγωγής της μαγείας στο χώρο της φιλοσοφίας.

     Ο Πλωτίνος πίστευε στα παραφυσικά φαινόμενα, όπως ουσιαστικά όλοι οι σύγχρονοί του, εκτός από τους αποφασισμένους αθεϊστές και υλιστές - σπάνιο είδος τον 3ον αι. μ.Χ. Διέφερε όμως από πολλούς, αφού προσπαθούσε να προσαρμόσει παρόμοια φαινόμενα στην έλλογη, οργανωμένη εικόνα που είχε για τον κόσμο. Κατά τον ιδρυτή του Νεοπλατωνισμού, μέσα από τη μελέτη και εφαρμογή των συγγενικών δυνάμεων του κόσμου, οι μάγοι επιτυγχάνουν τις επιδράσεις τους . Με παρόμοιο τρόπο εξηγεί τα αποτελέσματα της προσευχής. Η προσευχή στους ουράνιους θεούς δεν μπορεί να αγγίξει το ανώτερο μέρος των ψυχών τους, οι οποίες είναι απορροφημένες στην ενατένιση, και αγνοούν οτιδήποτε συμβαίνει στον αισθητό κόσμο· οδηγεί, ωστόσο, στο να προκαλέσει την αυτόματη ανταπόκριση του κατώτερου μέρους της ψυχής, το οποίο ικανοποιεί την ευχή του προσευχόμενου. Όπως σε έναν ζωντανό οργανισμό, λέει ο Πλωτίνος, κάθε μέλος είναι αναπόσπαστο μέρος του, έτσι και στον κόσμο όλα βρίσκονται σε συνάφεια και αρμονία. Τα ζωντανά όντα είναι, επίσης, σύμφωνα με τα λόγια του Leibniz «καθολικά μέρη». Στον αναγεννησιακό Βιταλισμό του Leibniz, η ουσία θα οριστεί ως ενότητα μέσα στην πολλότητα. Το μέρος ταυτίζεται με το όλο. Κάθε δύναμη, είναι η κοσμική δύναμη. Το επιμέρους ον καθρεφτίζει τον κόσμο και ο κόσμος καθρεφτίζεται μέσα σε αυτό .

   Για το Νεοπλατωνισμό, το σύμπαν ως plenum, είναι μία απέραντη και συνεχής στην διάρθρωσή της ολότητα, προεκτεινόμενη στην πνευματική ζωή∙ θεωρείται ένας άϋλος κόσμος, διότι δεν υφίστανται κενά ή χάσματα μέσα σε αυτόν. Την ιδέα της συμπάθειας, ιδιαίτερα με την έννοια του ανθρωπομορφικού συμβολισμού, θα συνεχίσουν θεολόγοι μυστικιστές, όπως ο Μάξιμος Ομολογητής,  που γράφει ότι ολόκληρος ο κόσμος, τόσο ο ορατός όσο και ο αόρατος, συνιστά έναν μακράνθρωπο, ενώ ο άνθρωπος έναν μικρόκοσμο . Η Πατερική Γραμματεία προσέλαβε εν γένει την ιδέα της αναλογικής σχέσης ανθρώπου και κόσμου: ο κόσμος μπορεί να περιγραφτεί «ἐν σμικρῷ» στα όρια του ανθρώπου, όπως και ο άνθρωπος, από μία ορισμένη σκοπιά, μπορεί να περιγραφτεί «ἐν μακρῷ» στα όρια του  κόσμου  .

Η θεώρηση του κόσμου με βάση την αρχή της συμπάθειας, συνεχίστηκε και αναβίωσε στην Αναγέννηση, όταν οι Εννεάδες του Πλωτίνου μεταφράστηκαν στα λατινικά από τον Μarsilio Ficino. Δια της αλχημιστικής παράδοσης θα επηρεάσει τα πρώιμα στάδια της νεότερης επιστημονικής εξέλιξης. Εξ’ αυτής μπορεί να ειπωθεί ότι προήλθε η ιδέα του ηλεκτρισμού, την οποία εισήγαγε ο φλαμανδός γιατρός και ροδόσταυρος, Jan Baptist van Helmont, το 1650. Επίσης, αργότερα ο Friedrich Christoph Oetinger, ιδρυτής του προτεσταντικού γερμανικού Ευσεβισμού, ή άγγλοι θεϊστές, όπως ο John Toland και ο Thomas Woolston, ενέταξαν τον ηλεκτρισμό στην υπάρχουσα χριστιανική κοσμολογία. Ακόμη και η Κβαντομηχανική, σκοπεύοντας να ανάγει την ύλη στο πνεύμα, αναφέρεται στην ύπαρξη άφαντων, κινητήριων και συνεκτικών δυνάμεων, που μοιάζουν να λειτουργούν συμπαθητικά.

ΚατελήςΣ. Βίγκλας

Νεοπλατωνισμός και Σουφισμός (Ισλαμικός Μυστικισμός)

Κάποιος πήγε στην πόρτα του Αγαπημένου και χτύπησε.
Μια φωνή ρώτησε «Ποιός είναι;»
Αυτός απάντησε «Εγώ είμαι.»
Η φωνή είπε «Δεν υπάρχει χώρος για Μένα και Σένα.»
Η πόρτα ασφαλίστηκε.
Μετά από ένα χρόνο μόνωσης και στερήσεων,
Επέστρεψε και ξαναχτύπησε.
Μια φωνή από μέσα ρώτησε «Ποιός είναι;»
Ο άνθρωπος αποκρίθηκε «Είμαι Εσύ.»
Τότε η πόρτα άνοιξε γι’ αυτόν.

Τζαλαλουντίν Ρούμι

Ο Σουφισμός έχει ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης από το καθολικό και ορθόδοξο Ισλάμ, ο οποίος στηρίζεται στον μυστικισμό σαν μέσο επίτευξης της ένωσης με τον Θεό, υιοθετώντας συγκεκριμένο τρόπο ενδυμασίας "σούφ" (صوف) και ασκώντας ασκητικές πρακτικές. Ο όρος "Σουφισμός" (الصوفية) προέρχεται από το "σουφ" που σημαίνει μάλλινο και αυτός που το φορά λέγεται "σούφι" (صوفي). Στην πορεία του χρόνου ο Σούφι διαδραματίζει το ρόλο αυτού που ήρθε για να ενώσει τους πιστούς (μουσλίμ) σε μια μυστική ένωση.

Οι Σούφι ακολουθούν την εσωτερική διδασκαλία του Αγίου Κορανίου και όχι μόνο. Μαζί με ένα σύστημα ιδεών που βασίζεται στις αντιλήψεις της Ιερής Βίβλου του Ισλάμ, έχουν μια πρακτική μέθοδο να δουλεύουν πάνω στον εαυτό τους, που διδάσκεται προφορικά. Μέσα από ασκήσεις, στάσεις και χορούς, οι δυνάμεις του ανθρώπου που αδιάκοπα εκτρέπονται έξω από τον εαυτό του, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να μετατραπούν για εσωτερική εξέλιξη και για την ανάπτυξη της συνειδητότητας.

Ο σκοπός και το τέλος είναι η ένωση της ψυχής με το Θεό. Στη ζωή του Σούφι πρέπει να υπάρχει αδιάκοπη προσπάθεια. Υπάρχει ένας Θεός. Όλα τα πράγματα είναι μέσα σε Αυτόν, Αυτός είναι μέσα σε όλα τα πράγματα. Όλα τα πράγματα, ορατά και αόρατα, είναι εκδηλώσεις Του. Οι θρησκείες καθ’ αυτές δεν έχουν αξία, αν και μπορούν να χρησιμεύσουν για να οδηγήσουν τους ανθρώπους στην Πραγματικότητα. Το καλό και το κακό, όπως τα κατανοούμε εμείς, δεν υπάρχουν πραγματικά, διότι τα πάντα προέρχονται από το ένα Ον, το Θεό. Ταυτόχρονα, υπάρχει πραγματικό καλό και πραγματικό κακό. Ο άνθρωπος περιστρέφεται από εδώ και από εκεί, από εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις. Είναι παιχνίδι κάθε ανέμου που φυσάει.

Ο Σούφι δεν θα πρέπει να απαρνείται τα αναγκαία και δε θα πρέπει να αποχωρεί από τον Κόσμο, πρέπει να είναι μέσα στον Κόσμο, αλλά όχι από τον κόσμο, όχι του κόσμου. Είναι μεγάλη ευλογία να έχεις όσα είναι απαραίτητα για το φυσικό σώμα.

Ο Σουφισμός διδάσκει, πως η ψυχή, με την έννοια αυτού του ύψιστου μέρους του ανθρώπου που λαχταράει για τελειότητα, υπάρχει πριν από το σώμα και έχει φυλακιστεί μέσα σε αυτό, όπως σε ένα κλουβί. Η ανθρώπινη ζωή είναι ένα ταξίδι που γίνεται σε στάδια και ο αναζητητής του Θεού είναι ένας ταξιδιώτης που πρέπει να κάνει μεγάλες προσπάθειες για να ξεπεράσει τις αδυναμίες του και τα ελαττώματά του και να πετύχει την αληθινή γνώση και κατανόηση.

Ένα βασικό στοιχείο του δόγματος των Σούφι, είναι πως όλοι σι άνθρωποι είναι γεννημένοι με δυνατότητες για εσωτερική ανάπτυξη. Αυτό είναι από την πολλαπλή επιρροή του Νεοπλατωνισμού στην ανάπτυξη του Σουφισμού. Ο Νεοπλατωνισμός που αναπτύχθηκε από τον Πλωτίνο θεωρεί τον Θεό πως είναι η πηγή και ο τέλος για καθετί. Οι ισλαμικοί θεσμοί είναι πιο περιορισμένοι σε κάθε σχολιασμό και φιλοσοφική σκέψη, κάτι που στον Σουφισμό δεν συμβαίνει, καθότι σε αυτόν υπάρχει πιό φιλελεύθερη προσέγγιση. Είναι πιθανό ότι οι μεταφράσεις του Πλωτίνου έχουν δώσει στον Σουφισμό το απαραίτητο φιλοσοφικό έδαφος.

Εξετάζοντας τον Σουφισμό και τον Νεοπλατωνισμό βρίσκουμε στενές ομοιότητες αναφορικά στην φύση του Θεού, την ψυχή, το σώμα και στις αφηρημένες έννοιες όπως η καλοσύνη, το κακό, ο θάνατος, η δημιουργία κ.λ.π.Στις ρίζες της φιλοσοφίας των Σούφι υπάρχουν και άλλες επιρροές εκτός από τις Νεοπλατωνικές. Πολλές ασκητικές πρακτικές συνδέονται με το Βουδισμό, όπως η έννοια της κάθαρσης της ψυχής από όλα τα κακά πράγματα, θυμίζει έντονα την προέλευσή της στο Βουδισμό. Η πίστη και η συχνή αλληγορική παρουσίαση της φλόγας, παραπέμπει σε ζωροαστρικές τελετές. Και άλλα πολλά.

Πηγαίνοντας ακόμα πιο βαθιά τις ρίζες του Σουφισμού, θα διαπιστώσουμε τις επιρροές των Ορφικών και τις σχετικές πίστεις των, καθώς επίσης των Πυθαγορείων και των διδασκαλιών των. Για παράδειγμα θα αναφέρω τον Χορό των Ουρανίων Σφαιρών του Ρούμι που στηρίζεται στην θεωρεία πως η μουσική αφυπνίζει στην ψυχή, δηλαδή την ανάμνηση των ουράνιων αρμονιών που άκουγε στην κατάσταση της προ-ύπαρξής της, πριν χωριστεί από το Θεό. ‘Ετσι ο Τζαλαλουντίν Ρουμί γράφει: 

 «Το τραγούδι των στροβιλιζόμενων σφαιρών είναι ό,τι τραγουδούν οι άνθρωποι με το λαούτο και τη φωνή τους.  Αφού είμαστε όλοι μέλη του Αδάμ, έχουμε ακούσει αυτές τις μελωδίες στον Παράδεισο. Παρόλο που η γη και το νερό έχουν ρίξει επάνω μας τα πέπλα τους, διατηρούμε αχνές αναμνήσεις αυτών των ουράνιων ύμνων. Αλλά αφού περιβαλλόμαστε από παχυλά γήινα πέπλα, πώς μπορούν να φτάσουν ως εμάς οι τόνοι των στροβιλιζόμενων σφαιρών;»

Τα Ορφικά ποιήματα που έχουν θεία χαρακτηριστικά και είναι σε θέση να επηρεάζουν τα άγρια ζώα με τη μουσική τους, επηρέασαν τον Σουφισμό. Θεωρώντας την Ορφική διδασκαλία, διαπιστώνομε πως η ανθρώπινη ψυχή μπορεί να φθάσει στο πιό υψηλό επίπεδο μόνο με την κάθαρση από όλα τα πάθη και τις κοσμικές κατοχές. Η ψυχή ταξιδεύει από σώμα σε σώμα προκειμένου να καθαριστεί από τις αμαρτίες, τις ανικανότητές της και τις ενοχές της και μόνο μετά από τη διάβαση όλων αυτών των επιπέδων μπορεί να φθάσει στο πιό υψηλό επίπεδό της, στο σημείο της Έξαρσής της. Ο Πυθαγόρας υιοθέτησε τις Ορφικές πεποιθήσεις, τις οποίες ενσωμάτωσε στις ιδέες του. Μετέπειτα, οι Νεοπλατωνικοί έλαβαν τον Πυθαγόρα ως Θεία Πηγή στις «εξ αποκαλύψεως γνώσεις». Δέχτηκαν ως αλήθεια οτιδήποτε προερχόταν από τις γραφές του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και των Στωικών.

Οι προσπάθειες να κατασκευαστεί μια θρησκευτική φιλοσοφία βασισμένη στην ελληνική σκέψη και ειδικά στις Πυθαγόρειες θεωρίες, δημιούργησαν τον Νεοπλατωνισμό, του οποίου θεμελιωτής είναι ο Πλωτίνος που έλαβε την Πλατωνική θεωρία και τις ιδέες του Πρωταγόρα. «Ο Θεός θεωρείται ως πηγή και τέλος όλων και από αυτόν όλα προέρχονται», λέει ο Νεοπλατωνισμός «και σε αυτόν όλα τα πράγματα επιστρέφουν». 

Είναι το Άλφα και Ωμέγα, η Αρχή, η Μέση και το Τέλος. Επικοινωνία με το Θεό ή απορρόφηση στο Θεό, είναι ο πραγματικός σκοπός όλων των προσπαθειών μας και η θρησκεία ο παλμός της καρδιάς του κόσμου. Το κύριο δόγμα του Πλωτίνου λέει πως υπάρχει μόνο ένας εξυψούμενος Θεός, ο οποίος είναι μια ανώτατη δύναμη, η Τελική Αιτία, η Κοσμική Δύναμη. Ο Θεός είναι η υψηλότερη Πνευματικότητα και η Δημιουργική Ύπαρξη.  

Ο κόσμος είναι μια εκπόρευση από το Θεό, μια αναπόφευκτη υπερχείλιση της άπειρης δύναμής του.  Ο Πλωτίνος λέει πως ο Θεός είναι μια Πηγή Ύδατος από την οποία ρέουν χωρίς εξάντληση τα άπειρα πρωταρχικά αίτια, ο Θεός είναι ο Ήλιος από τον οποίο το φως ακτινοβολεί χωρίς απώλεια στον ίδιο τον Ήλιο. Η Απόλυτη Ύπαρξη του Θεού είναι υψηλότερη από την ομορφιά, την αλήθεια, την καλοσύνη, τη συνείδηση και όλα αυτά εξαρτώνται από τον ίδιο. Είμαστε μακρύτερα από τον Ήλιο, την πηγή του Φωτός και κοντινότερα στο σκοτάδι, την ύλη. Η ομορφιά είναι στη δομή της Θείας ύπαρξης.

Μεταξύ όλων των όντων στον κόσμο, τα ανθρώπινα όντα είναι πιό κοντά στη Θεία Ουσία επειδή έχουν ψυχές που προσπαθούν να γυρίσουν στην κατεύθυνση της αγνής σκέψης. Η αξιοπιστία, η ομορφιά ή η καλοσύνη ενός ανθρώπου εξαρτώνται από τις ενέργειες της ψυχής μέσα στο σώμα του και όσο πιό κοντινά είναι η ψυχή ενός ανθρώπου στην πηγή του Φωτός, τόσο περισσότερο αποκτά Θείες ιδιότητες όπως η αλήθεια, η καλοσύνη και η ομορφιά. Τα ανθρώπινα όντα απεικονίζουν την εμφάνιση του Θεού, περισσότερο από τις άλλες μορφές ζωής και συνεπώς βρίσκονται υψηλότερα στην κλίμακα της ύπαρξης.

Δεν υπάρχει καμία πλευρά της φιλοσοφίας των Σούφι που δεν επηρεάστηκε από τον Νεοπλατωνισμό. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία αυτή, η Πλήρης Ύπαρξη είναι επίσης Πλήρης Ομορφιά και δεδομένου ότι η Ομορφιά τείνει προς την εκδήλωση της Πλήρους Ύπαρξης, αναπτύχθηκε ο φαινομενικός κόσμος. Τα ανθρώπινα όντα σε αυτόν τον φαινομενικό κόσμο είναι τα μόνα που μοιράζονται της ένωσης με την Θεία Ουσία, επειδή έχουν τις ψυχές. Μετά τον θάνατος οι ψυχές επιστρέφουν στην πηγή τους, στην Πλήρη Ύπαρξη, ενώ τα σώματά τους διαλύονται και αποσυντίθενται. Δεδομένου ότι η ψυχή κάνει τον άνθρωπο Προσωπικότητα, θα πρέπει να ασκηθούν οι γαλήνιες αρετές όπως η ένδεια, η αυστηρότητα, η ταπεινότητα, η ευψυχία και η πειθαρχία.

Στο Σουφισμό, ο κόσμος είναι ακριβώς μια εμφάνιση του Θεού. Στην πραγματικότητα, ο Θεός και ο κόσμος είναι «Ένα«. Δεν είναι δυνατό να υπάρξουν ο Θεός και ο κόσμος ως χωριστές οντότητες επειδή ο Θεός δεν είναι κάτι έξω από τον κόσμο, αλλά μάλλον κάτι μέσα στον κόσμο. Όμως, η πεποίθηση αυτή, προτάθηκε αρχικά από τον Νεοπλατωνισμό.

Για τον Νεοπλατωνισμό, ομορφιά σημαίνει πολύ περισσότερο από την απλή συμμετρία. Περιλαμβάνει μια στενή σχέση προς την ιδανική πραγματικότητα, είναι μια εμφάνιση του Θεού πέρα από τα αντικείμενα του κόσμου. Οπουδήποτε το θείο φως λάμπει, γίνεται ομορφιά. Στο Σουφισμό πιστεύεται ακριβώς το ίδιο πράγμα για την ομορφιά. Αυτό που εκφράζεται πραγματικά στο ανθρώπινο πρόσωπο, είναι η εμφάνιση του θείου φωτός. Οι Νεοπλατωνικοί προσδιόρισαν την ομορφιά με τη θεία ουσία και οι Σούφι υιοθέτησαν την ίδια ιδέα. Η πραγματοποίηση των θείων χαρακτηριστικών στην ανθρώπινη ομορφιά να είναι μια επιρροή του Νεοπλατωνισμού στην φιλοσοφία των Σούφι.

Η ομορφιά και η καλοσύνη θεωρούνται και στο Νεοπλατωνισμό και στο Σουφισμό ως Θεϊκές αρετές. Η καλοσύνη είναι σημαντικότερη μεταξύ των χαρακτηριστικών που εξυψώνουν έναν άνθρωπο στο υψηλότερο στάδιο της ύπαρξης. Και στο Ισλάμ και στον Σουφισμό, η καλοσύνη ως θεία αρετή συνδέεται με τη θέληση του Θεού. Η πεποίθηση ότι ο Θεός θα ανταμείψει τις καλές πράξεις στην ευλογία στα ανθρώπινα όντα δεν είναι κάτι νέο ή αρχικό στην ισλαμική φιλοσοφία.

Ο Πλάτων διατύπωσε ως φιλοσοφικό πρόβλημα αρχικά, την καλοσύνη. Η καλοσύνη, η τιμιότητα, η ανδρεία, η φρόνηση και η αρετή είναι κύρια θέματα στην Πλατωνική φιλοσοφία. Αργότερα, ο Πλωτίνος εναρμόνισε την Πλατωνική φιλοσοφία με τη θρησκεία κάτω από τις διδασκαλίες του Νεοπλατωνισμού. Συνεπώς, η ιδέα της καλοσύνης ως θεία αρετή στον Σουφισμό, προέρχεται από τον Νεοπλατωνισμό. Και στα δύο δόγματα, όσο περισσότερο καθαρίζεται η ψυχή από τα προσωρινά πάθη, επιθυμίες και πόθοι, τόσο αρμονικότερη γίνεται με την καλοσύνη.

Ακόμα, θεωρούν πως ότι ο θάνατος είναι ένας χωρισμός του σώματος και της ψυχής. Όταν ένα άτομο πεθαίνει, η ψυχή ως θεία ουσία δεν πεθαίνει και ταξιδεύει σε ένα άλλο σώμα ενώ το σώμα αποσυνθέτεται και γίνεται γη πάλι. Ο θάνατος είναι ένας διαχωρισμός δύο οντοτήτων, της ψυχής και του σώματος.  

Ο Σουφισμός αντιλαμβάνεται τη δημιουργία ως εκπόρευση από το Θεό, σαν μια "εμφάνιση" του Θεού. Αυτή η έννοια της δημιουργίας είναι αρκετά διαφορετική από την ορθόδοξη ισλαμική πίστη περί δημιουργίας σαν προερχόμενη από το τίποτα. Σύμφωνα με αυτήν, ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, την ανθρωπότητα και όλα τα ζωντανά πλάσματα από το τίποτα αλλά χωρίς ιδιοτέλεια. Αυτή η πίστη υιοθετείται από όλες τις μονοθεϊστικές θρησκείες, δηλαδή το Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ, που υποθέτουν την ύπαρξη μόνο ενός Θεού, κάτι που πιθανά προέρχεται αρχικά από την Παλαιά Διαθήκη.  

Και στα δύο δόγματα, Σουφισμό και Νεοπλατωνισμό, υποστηρίζεται πως η ψυχή μπορεί να φθάσει στην έξαρσή της διαβαίνοντας μέσα από ορισμένα σταδία. Κατά πρώτον, η έξαρσή της εξαρτάται από την κάθαρση από τα πάθη, τις αισθησιακές επιθυμίες και τους πόθους. Κατά δεύτερον, η ψυχή, λόγω της θείας φύσης της, είναι αθάνατη και η τάση της προς τις εφήμερες υπάρξεις μπορεί να την αναγκάσει σε εκφυλισμό και φθορά. Προκειμένου να αποτραπεί αυτό, η ψυχή πρέπει να περιστραφεί στον εαυτό της και να κατανοήσει το νόημά της. Κατά τρίτον, η ψυχή μπορεί να φθάσει στην έξαρση με τη γνώση. Ο τρόπος να γνωρίσει τον εαυτό της είναι διαμέσου της αγάπης.

Η αγάπη είναι το θείο ένστικτο της ψυχής που την παρακινεί να αντιληφθεί τη φύση της και το πεπρωμένο της. Η ψυχή είναι πρωτογεννημένη του Θεού, πριν από τη δημιουργία του σύμπαντος, ζούσε και κινιόταν και είχε την ύπαρξή της μέσα σ’ Εκείνον και κατά τη διάρκεια της γήινης εκδήλωσής της είναι σαν ένας ξένος σε εξορία, επιθυμούσα πάντα την επιστροφή της στην πατρίδα της.

Να τι είναι αγάπη: να ανέρχεσαι στα ουράνια,  να σχίζεις κάθε στιγμή εκατό πέπλα·  στο πρώτο στάδιο να απαρνείσαι τη ζωή και στο τελευταίο να ταξιδεύεις δίχως πόδια·  να βλέπεις αυτόν τον κόσμο σαν ανύπαρκτο και να μη θεωρείς ό,τι εμφανίζεται, σαν εαυτό σου.

Όλες οι ερωτικές ιστορίες και οι αλληγορίες της σουφικής ποίησης, για παράδειγμα η ιστορία της Λέιλα (Νύχτας) και του Ματζνούν (Τρελού), του Γιούσουφ και της Τζουλέικα, του Σαλαμάν και της Αμπσάλ, της πεταλουδίτσας και της λυχνίας, του αηδονιού και του τριαντάφυλλου είναι απλές σκιαγραφίες του έντονου πόθου της ψυχής για επανένωση με το Θεό. Η ψυχή παρομοιάζεται με ένα θλιμμένο περιστέρι που έχει χάσει το ταίρι του· σαν ένα καλάμι κομμένο από τις ρίζες του που χρησιμεύει σαν φλογέρα για να γεμίζει, με τη γλυκιά μουσική του, με δάκρυα τα μάτια σαν ένα εκπαιδευμένο γεράκι που με το σφύριγμα του κυνηγού πάει και φωλιάζει στον ώμο του. Σαν το χιόνι που λιώνει στον Ήλιο και ανέρχεται σαν ατμός στον ουρανό. Σαν ένας φτωχός που προσπαθεί να γίνει πρίγκιπας.

Αυτές οι εικόνες υπαινίσσονται ότι ο Θεός πρέπει να γίνεται αντιληπτός σαν υπερβατικός και ότι η ψυχή δεν μπορεί να Τον φτάσει, αν δεν κάνει αυτό που ο Πλωτίνος εκφράζει με μια εύστοχη φράση σαν «το πέταγμα του Μόνου στον Μόνο». Ο Τζαλαλουντίν λέει:

Η κίνηση κάθε ατόμου κατευθύνεται στην πηγή του.  Ο άνθρωπος φτάνει σε κείνο  προς το οποίο έχει κλίση. Με τη δύναμη της συμπάθειας και του ζήλου,  η καρδιά και η ψυχή ντύνονται με τις ιδιότητες του Αγαπημένου,  που είναι η Ψυχή των ψυχών. Η αγάπη είναι η εμφάνιση του Θεού και διαμέσου της αγάπης κάποιος μπορεί να επιτύχει μια ειδική γνώση, γνώση του εαυτού. Η αυτογνωσία μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ενδοσκόπησης. Στο τελευταίο στάδιο, καθώς το άτομο γνωρίζει τον εαυτό και καταλαβαίνει την ουσία της ψυχής, συνειδητοποιεί ότι είναι πανομοιότυπο με το σύμπαν και τα άλλα δημιουργήματα και ότι ο Θεός είναι η μόνη ύπαρξη που παρουσιάζεται σε όλη τη δημιουργία. Ως εκ τούτου, κάποιος ελευθερώνεται από το δυϊσμό.

Αυτό είναι το στάδιο της ενοποίησης του Θεού, των ανθρώπων και του κόσμου. Σε αυτή τη φάση, οι λέξεις που δηλώνουν μεμονωμένες ατομικότητες, όπως "εσύ" ή «εγώ» και που υπονοούν το χωρισμό και τη διαφοροποίηση, χάνουν την έννοιά τους. Υπάρχει μόνο "ένα" και αυτό το «ένα» είναι μια ενοποίηση στην ουσία του Θεού. Αυτό είναι το υψηλότερο στάδιο της έξαρσης για ένα άτομο και μόλις φθάσει σε αυτό το στάδιο, αντιλαμβάνεται το Θεό και καταλαβαίνει ότι ο Θεός είναι η μόνη ύπαρξη στον κόσμο και ότι η ψυχή δεν είναι παρά Θεός.

Ο Τζαλαλουντίν Ρουμί διακηρύσσει ότι η αγάπη της ψυχής για το Θεό είναι η αγάπη του Θεού για την ψυχή και ότι αγαπώντας την ψυχή ο Θεός αγαπάει τον Εαυτό του, αφού οδηγεί στο δρόμο της επιστροφής αυτό που στην ουσία είναι θείο.  «Ο χαλκός μας» λέει ο ποιητής, «μετουσιώνεται μέσω αυτής της σπάνιας αλχημείας», εννοώντας ότι το αγενές μέταλλο του εαυτού εξαγνίζεται και πνευματοποιείται. Σε μια άλλη ωδή λέει:

Ω ψυχή μου, έψαξα από τη μια άκρη στην άλλη, δε βρήκα τίποτα άλλο σε σένα εκτός από τον Αγαπημένο Μη με πεις άπιστο, ω ψυχή μου,  αν πω ότι εσύ η ίδια είσαι Εκείνος. δε χρειάζεται να ψάχνεις, γιατί Θεός είσαι εσύ, εσύ!  Γιατί ζητάς κάτι που ποτέ δε σου έλειψε;  Εκτός από σένα, άλλος δεν είναι,  αλλά συ πού είσαι, Πού;  Πού είναι ο εραστής, όταν προβάλλει ο Αγαπημένος:Παντού και πουθενά το ξεχωριστό εγώ τον έχει εγκαταλείψει. Στο νυμφώνα της ενότητας ο Θεός γιορτάζει το μυστικό γάμο της ψυχής.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πως υπάρχουν στενές ομοιότητες μεταξύ του Σουφισμού και του Νεοπλατωνισμού και αυτό συνέβηκε με αλληλεπιδράσεις μέσα από κοινωνικά και πολιτιστικά περιβάλλοντα κατά την διάρκεια ακμής του Σουφισμού. Αναμφίβολα, όπως είναι ευρέως γνωστό, η Ισλαμική φιλοσοφία έχει τις ρίζες της, κατά κανόνα, στις εργασίες του Αριστοτέλη, οι οποίες όλες μεταφράστηκαν σε Αραβικά.

Η ισλαμική σκέψη επηρεάστηκε από την ελληνική φιλοσοφία, ειδικά από τις ιδέες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Οι Ισλαμικοί φιλόσοφοι ερμήνευσαν τον Αριστοτέλη με την δική τους ισλαμική άποψη και καθιέρωσαν τις θεωρίες τους βασισμένοι στην φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Επίσης, πεποιθήσεις που προήλθαν από τις μεταφράσεις των γραφών του Πλάτωνα και του Πλωτίνου, εισήχθησαν στον πολιτισμό της Ανατολίας και αναμίχθηκαν με τις διαφορετικές αρχαίες πίστεις της Ανατολίας, όπως τα Ορφικά.

Τα απόκρυφα στοιχεία του Νεοπλατωνισμού αναμίχθηκαν με τις αρχαίες πίστεις της Ανατολίας, όπως για παράδειγμα η ιερότητα των φυσικών γεγονότων όπως ο Ήλιος που ενσωματώνεται στο Σουφισμό στην πεποίθηση της ομοιότητας του Θεού στον Ήλιο, προετοίμασαν τον τρόπο για τις φιλελεύθερες ερμηνείες των Ισλαμικών αρχών στη φιλοσοφία των Σούφι. Ο Νεοπλατωνισμός δείχνει πως αποτελεί την πιθανότερη βασική εξήγηση του φιλοσοφικού συστήματος της σκέψης της φιλοσοφίας των Σούφι.

Ανασημοσίευση από astro.gr

Eπιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος

Τα Ορφικά μυστήρια. Ο "μυητικός" κύκλος της ζωής

«Η φύση απεχθάνεται τη σαφή και απερίφραστη αυτοαποκάλυψη... Επιθυμεί τα μυστικά της να τα χειρίζεται ο μύθος. Κατά συνέπεια, τα ίδια τα μυστήρια κρύβονται στις υπόγειες διόδους της συμβολικής έκφρασης, έτσι ώστε ούτε καν στους μυημένους να είναι δυνατό να παρουσιαστεί γυμνή η φύση τέτοιων πραγματικοτήτων, αλλά μόνο επίλεκτοι να μπορούν να γνωρίζουν το πραγματικό μυστικό, με τη βοήθεια της ερμηνείας που παρέχει η σοφία, ενώ οι υπόλοιποι μπορεί να είναι ικανοποιημένοι με το να τιμούν το μυστήριο, το οποίο προασπίζουν αυτές οι συμβολικές εκφράσεις από την κοινοτοπία» 

  Macrobius Ambrosius Theodosius

Η λέξη Μυστήριο στην αρχαία Ελλάδα σήμαινε το απόρρητο, το μυστικό, το άρρητο μέρος μιας τελετής ή λατρείας οι οποίες δεν γινόταν φανερές σε άτομα που δεν είχαν μυηθεί. Όπως φαίνεται και ετυμολογικά η λέξη παράγεται από το ρήμα Μυείν δηλαδή κλείνω και αναφέρεται κυρίως στα μάτια και στα χείλη.

Εκείνοι που μυούνται στα μυστήρια του υπερβατικού, απαγορεύεται να τα ανακοινώσουν σε άλλους μη μυημένους , πρέπει να κλείνουν το στόμα τους. Τα αρχαία Μυστήρια ήταν ίσως η ανώτερη πνευματική κληρονομιά στην αρχαία Ελλάδα.

Ήταν κυρίως κρυφές λατρείες, όπου έπρεπε πρώτα κανείς να μυηθεί, κοινώς να εισαχθεί. Ο οπαδός αυτής της λατρείας ονομαζόταν Μύστης και το πρόσωπο που τον εισήγαγε σ' αυτή Μυσταγωγός. Κάθε μυστηριακή κοινότητα είχε τα κοινά γεύματα, τους κοινούς χορούς και τις ιεροτελεστίες, όπου άνθρωποι που έσμιξαν στο ίδιο χορό, που συμμετείχαν στα ίδια δρώμενα ένιωθαν για πάντα ενωμένοι.

Στην εσωτερική έννοιά τους παρουσίαζαν τις αιώνιες αλήθειες είτε ήταν φυσικές είτε ήταν πνευματικές που διατηρήθηκαν στο πέρασμα χιλιάδων ετών. Από τα λίγα που γνωρίζουμε για αυτά φαίνεται ότι παρουσίαζαν αλληγορικές αναπαραστάσεις που συμβολίζουν τα πεπρωμένα των ψυχών μετά θάνατον, το νόμο και την ενότητα που συνδέουν όλα τα όντα. Επίσης ήταν τελετουργίες για την ευκαρπία της γης , για την πολυπόθητη βροχή.

Και υπήρχαν πάντα τοπικά μυστήρια, αλλά και μυστήρια που απόκτησαν πανελλήνια εμβέλεια όπως τα Ελευσίνια, τα Ορφικά, τα Κρητικά και τα Καβείρια κ.α..

Όλα σχεδόν επηρεασμένα από αυτά της Αιγύπτου, αναδιοργανώθηκαν με την παρέμβαση μεγάλων μυστών και ιεροφαντών που θήτευσαν πριν στα Αιγυπτιακά ιερά όπως ο Κάδμος, ο Ορφέας, ο Φερεκύδης, ο Επιμενίδης, ο Πυθαγόρας.

Στα μυστήρια όλων των εποχών και όλων των θρησκειών οι άνθρωποι επιδιώκουν τη βοήθεια του θεού ή των θεών. Και την επιδιώκουν από την στιγμή που μπόρεσαν να συλλάβουν την ιδέα των πανίσχυρων θεών και του υπερβατικού τους κόσμου. Τα μυστήρια εμφανίζονται σε ένα αρκετά αναπτυγμένο πολιτιστικό στάδιο του ανθρώπου. Η σύλληψη της έννοιας των θεών, των πνευμάτων και ενός υπερβατικού κόσμου που υπάρχει πέρα από τις αισθητές δυνατότητες του ανθρώπου, αποτελούν την αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξη των μυστηρίων.

Βασικό στοιχείο στην τέλεση των μυστηρίων ήταν ο κύκλος των μυημένων. Αλλά έως ένα βαθμό συμμετείχαν και μη μυημένοι διαφορετικά δεν θα υπήρχε συνέχεια στα μυστήρια αν δεν υπήρχαν μυημένοι.

Εκεί μπορούσαν να λάβουν μέρος μόνο όσοι πετύχαιναν μετά από προετοιμασίες δοκιμασιών και υποσχέσεων (π.χ. περί εχεμύθειας) και μόνο τότε γίνονταν δεκτοί στο χώρο των μυημένων. Στους χώρους εκείνους που υπήρχε εξωτερική και εσωτερική λειτουργία ιδιαίτερη έμφαση δινόταν στην ψυχική ανύψωση του ανθρώπου προς την πνευματική του ολοκλήρωση και τελειοποίηση μέσω του καθαρμού και του εξαγνισμού, για να κατακτήσει ο μυημένος με την ψυχή του την αγάπη και την πνευματική ελευθερία. Το κυριότερο μέρος από την εξωτερική μύηση ήταν οι καθαρμοί και οι εξαγνισμοί, όπου το μέρος αυτό των Μυστηρίων ονομαζόταν καθάρσια ή και καθαρμοί.

Όλα τα μυστήρια του κόσμου έχουν για κέντρο τους τη Μητέρα-Γη που στους διάφορους λαούς παίρνει και ιδιαίτερα ονόματα. Στους Σουμέριους λέγεται Ιναννά, στους Βαβυλώνιους Ιστάρ, στη Συρία Αστάρτη, στη Φοινίκη Ανάθ, στην Αίγυπτο Ίσιδα, στη Μικρά Ασία λέγεται Μεγάλη Μητέρα, Κυβέλη, Δινδυμήνη, Μα, στους Έλληνες Δήμητρα ή Ρέα κ.λ.π.

Στον χώρο του Αιγαίου υπάρχει το κοινό επίκεντρο της Μεγάλης Μητέρας Γης με τις αντίστοιχες της Δ. Μικράς Ασίας, όπου στην αρχή μάλλον δεν χρειαζόταν να αναφερθεί το όνομά της. Αργότερα πήρε το όνομα Ρέα (που σημαίνει Γη - Γαία) και επίσης Δήμητρα (Γη Μήτηρ).

Στα πρώτα μυστήρια στον κόσμο του Αιγαίου υπάρχει και αρσενικός θνήσκων θεός όπως σε όλα τα μυστήρια της Μέσης Ανατολής.Στις νεότερες ανακαινίσεις των μυστηρίων εκλείπει ο θνήσκων θεός και στη θέση μπαίνει η "Κόρη - Περσεφόνη". 

Ο ουράνιος σύζυγος εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά με διάφορα ονόματα όπως: Δίας, Ποσειδώνας, Ίακχος ή και ακόμα είναι ανώνυμος θεός. Παρατηρούμε ότι στα Διονυσιακά-Ορφικά και στα Κρητικά εξακολουθεί να παίζει κύριο ρόλο ο θνήσκων θεός όπως ο Διόνυσος που ταυτίζεται με τον Όσιρη και ο Ορφέας.

Πάντως στον κόσμο του Αιγαίου και της Ελλάδας γενικότερα τα μυστήρια γίνονταν δύο φορές το χρόνο, το φθινόπωρο με τη σπορά και την άνοιξη όταν τα σπαρτά θέλουν βροχή, αλλά. σε κάθε περιοχή τα μυστήρια τελούνταν ανάλογα με το κλίμα.

  

Tα  Ορφικά μυστήρια

Ο Ορφέας στάθηκε το έμψυχο πνεύμα της ιερής Ελλάδας, αυτός που αφύπνισε τη θεία ψυχή. Η επτάχορδη λύρα του αγκαλιάζει το σύμπαν. Κάθε χορδή της αντιστοιχεί σ' ένα ρυθμό της ανθρώπινης ψυχής ,περιέχει το νόμο μιας επιστήμης και μιας τέχνης. Η θεουργική και διονυσιακή ώθηση, που κατόρθωσε να μεταδώσει στην Ελλάδα ο Ορφέας, μεταφέρθηκε μέσα απ' αυτήν σε όλη την Ευρώπη. 

Εμφανίστηκε στη Θράκη ήταν βασιλικής καταγωγής και με τη μελωδική φωνή του ασκούσε παράδοξη έλξη. Ξαφνικά ο νέος αυτός εξαφανίστηκε. Έλεγαν ότι πέθανε, ότι κατέβηκε στον Άδη. Είχε φύγει για την Αίγυπτο όπου μυήθηκε και ξαναγύρισε μετά από πολλά χρόνια με ένα όνομα μύησης που πήρε από τους δασκάλους του. Τώρα ονομαζόταν Ορφέας ή Άρφα που σημαίνει «Εκείνος που γιατρεύει με το φως».

Οι ιερείς της Ροδόπης υποδέχτηκαν τον μύστη της Αιγύπτου σαν σωτήρα. Σε λίγο η επίδρασή του θα εισχωρήσει σε όλα τα ιερά της Ελλάδας. Αυτός καθιέρωσε τη βασιλεία του Δία στη Θράκη και του Απόλλωνα στους Δελφούς, που έβαλε τις βάσεις του Αμφικτιονικού Συνεδρίου, το οποίο υπήρξε η κοινοτική ενότητα της Ελλάδας. Τέλος με τη δημιουργία των Μυστηρίων διαμόρφωσε τη θρησκευτική ψυχή της πατρίδας του. 

Στην κορυφή της της μύησης συγχώνευσε τη θρησκεία του Δία με τη θρησκεία του Διονύσου, σε μια παγκόσμια σκέψη. Οι μύστες ασπάζονταν από τα διδάγματά του το αγνό φως των υπέρτατων αληθειών. Κι αυτό το ίδιο φως έφθανε ως τον λαό κάπως μετριασμένο, όχι όμως και λιγότερο ευεργετικό, κάτω από το πέπλο της ποίησης και των μαγευτικών γιορτών. Κατ' αυτό τον τρόπο έγινε ο αρχιερέας της Θράκης, μέγας ιερέας του Ολυμπίου Δία, και για τους μύστες αυτός που αποκάλυπτε τον Ουράνιο Διόνυσο.

Ο μύθος της Ευριδίκης έχει μεγάλο ενδιαφέρον, αλλά όχι σαν ιστορία αγάπης. Είναι ένα θεολογικό κομμάτι που οικειοποιήθηκε στην αρχή ο Διόνυσος. Η Σεμέλη, η πρασινισμένη γη, προβάλλει από κάτω, χρόνο με το χρόνο μαζί της έρχεται κι ο Διόνυσος, ενώ εξαιτίας κάποιου αισθήματος ιπποτισμού οι άντρες είπαν ότι πηγαίνει για τη φέρει. 

Ο ρόλος του Διόνυσου περνά στον Ορφέα. Πάντως το πάντρεμα μεταξύ του Διονύσου Ζαγρέα και του Ορφισμού δεν ήταν καθόλου εύκολο. Ο Ορφέας ως ιερέας του Διονύσου σφετερίστηκε την ανάστασή και το θάνατό του απ' όπου ξεπήδησε η όμορφη ιστορία αγάπης. Εύκολα προστέθηκε ένα στοιχείο-ταμπού, κοινό σε πολλές πρωτόγονες ιστορίες. Χθόνιες τελετές συχνά επικαλούνταν εμπεριέχοντας την ιδέα «να μην στραφεί κάποιος πίσω» (αμεταστραπί). 

Στα Ορφικά Μυστήρια υπήρχαν διάφορες τελετουργίες εξαγνισμού, οι διάφορες αποχές όπως η απαγόρευση της κρεοφαγίας. Ο Ορφισμός επηρέασε και τον Πυθαγόρα που έγινε ζηλωτής του τρόπου έκφρασης του Ορφέα. Στα χρόνια δε του Πεισίστρατου ήταν πολύ δύσκολο να ξεχωρίσουν τα γνήσια Ορφικά από τα Πυθαγόρεια. Όσοι μυούνταν στα Ορφικά Μυστήρια τηρούσαν με θρησκευτική ευλάβεια μυστικές διατάξεις, οι οποίες είχαν μεγάλης ομοιότητα με τις Πυθαγορικές αρχές.

Αποτελούνταν από 9 βαθμούς και διαιρούνταν σε 3 κατηγορίες. Σε αυτά που αφορούσαν τη διαμόρφωση του ανθρώπου κι έδειχναν την προέλευσή του, σε αυτά που δίδασκαν τις δυνάμεις της φύσης, τις ποικιλίες των οργάνων των διαφόρων μορφών και μεγάλα και ιερά στα οποία δεν έπρεπε να αναφέρουν ούτε λέξη για την ύπαρξή τους.

Στην πρώτη ομάδα μυούνταν άντρες και γυναίκες και υποβάλλονταν σε πενταετή σιγή. Στη δεύτερη μυούνταν μόνο εξαγνισμένοι στο σώμα και στο νου και καθαροί από ανομήματα. Στην τρίτη μυούνταν μόνο φωτισμένοι και εμπνευσμένοι νέοι και αγνές κοπέλες με ψυχικό κάλλος.

Οι Ορφικοί Ύμνοι, μύθοι και εξορκισμοί αν και γραμμένοι σε διαφορετικές εποχές από διαφορετικούς συγγραφείς -μολονότι το όνομα του Ορφέα αρκετές φορές δεν αναφέρεται πουθενά- εκφράζουν θέματα που εντάσσονται στα πλαίσια του Ορφισμού, μιας ονομασίας που έφτασε να είναι θρησκευτική τάση αν και μερικοί μελετητές τον θεωρούν ως θρησκεία που είχε εισαχθεί από άλλες χώρες, ενώ άλλοι ως αίρεση και άλλοι ως ρεύμα ελληνικής προέλευσης με ξένες επιδράσεις, όπως η αντίληψη της Ορφικής Κοσμογονίας με το Κοσμικό Αυγό και η αθανασία της Ψυχής με την αντίληψη του Ορφικού Τροχού ή του Κύκλου του ακατάπαυστου εξαγνισμού.

Ένας μεγάλος αριθμός ελληνικών θρησκευτικών ποιημάτων σε δακτυλικό εξάμετρο αποδόθηκαν στον Ορφέα, όπως και σε παρόμοιες εικόνες, όπως οι Μούσες, ο Αριστέας, ο Επιμενίδης και η Σίβυλα. Από αυτή την τεράστια λογοτεχνία μόνο δύο παραδείγματα επιζούν ολόκληρα: μία ομάδα ύμνων συντεθειμένων κάπου γύρω στον 2ο ή 3ο αιώνα π.κ.ε., και μια Ορφική Αργοναυτική συντεθειμένη κάπου ανάμεσα στον 4ο και τον 6ο αιώνα π.κ.ε. Πρωιμότερη ορφική λογοτεχνία, που μπορεί να χρονολογηθεί μέχρι τον 6ο αιώνα π.κ.ε., επιζεί μόνο σε σπαράγματα παπύρου ή σε παραπομπές από μεταγενέστερους συγγραφείς.

Επιπρόσθετα με την λειτουργία της ως αποθήκη μυθολογικών δεδομένων μαζί με τους στίχους της Θεογονίας του Ησίοδου, η ορφική ποίηση απαγγελλόταν σε μυστηριακά τελετουργικά και εξαγνιστικές ιεροτελεστίες. Όσοι ήταν ιδιαίτερα αφοσιωμένοι σ’ αυτά τα τελετουργικά και ποιήματα συχνά ήταν χορτοφάγοι, απείχαν από το σεξ και απέφευγαν να τρώνε αυγά, πρακτική που έμεινε γνωστή ως ορφικός βίος.   (πηγή)

  Ο μυστικός λόγος των Ορφικών (το κλειδί των μυστηρίων)

Η αέναη  κυκλική εναλλαγή ζωής και θανάτου των επανενσαρκώσεων της ψυχής είναι «ο μυστικός λόγος» των Ορφικών,  τον οποίον υιοθέτησαν  οι Πυθαγόρειοι και ανέλυσε διεξοδικά ο Πλάτωνας στους Διαλόγους του «Μένων», «Φαίδρος», «Φαίδων», «Πολιτεία» κ.ά.  Από   εδώ  απορρέει η Θεωρία της Αναμνήσης, όπως καταγράφεται  στις  πινακίδες  (έξι)  που βρέθηκαν σε  τάφους   μυημένων, στην Πετηλία της Κάτω Ιταλίας, και μία στην  Ελευθέρνα της Κρήτης.  Το κείμενο της πινακίδας της Πετηλίας είναι το εξής: 

«Θα βρείς μία κρήνη στα αριστερά του οίκου του Άδη δίπλα σ’ αυτήν λευκό βρίσκεται κυπαρίσσι. Σ’ αυτήν την κρήνη μην πλησίασης κοντά. Αλλά θα βρείς  μιάν άλλη κοντά στης Μνημοσύνης την λίμνη, πού κρύο νερό αναβρύζει  και φύλακες την φυλάνε. 

Πες: της γης παιδί είμαι και του έναστρου ουρανού αλλά το γένος μου είναι βεβαίως (μόνον) ουράνιο.

Αυτό το γνωρίζετε και σεις οι ίδιοι.  Φλέγομαι από την δίψα μου και χάνομαι  δώστε μου γρήγορα κρύο νερό που αναβρύζει από της Μνημοσύνης την λίμνη. Και αυτοί θα σου δώσουν να πιής από την ιερή κρήνη Και τότε μαζί με τους άλλους ήρωες θα βασιλεύεις...».  (ΟΡΦΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, Jane Helen Harrison,, aπόδ. Eλ. Παπαδοπούλου, σελ. 142).

Οι Ορφικοί   τοποθετούσαν την  πινακίδα  στον λαιμό του αποθανόντως μύστη  με χρυσή αλυσίδα, ως φυλακτό. Η πινακίδα ήταν φτιαγμένη  από φύλλο χρυσού σε  εξαγωνικό  κύλινδρο . Το εξαγωνικό σχήμα του κυλίνδρου περιέγραφε την ουσία της ψυχής, διότι κατά τους Πυθαγορείους ο αριθμός έξι ήταν ο αριθμός, ο οποίος είχε φθάσει  στην εμψύχωσιν των όντων. Ταυτόχρονα ο Νόμος της Συμπαντικής Εξελίξης εκφράζεται με τον αριθμό  αυτό.  Η συνύπαρξη του αριθμού της  εμψυχώσης  με τον Νόμο της Εξελίξης υποδηλώνει την αέναο εξέλιξη  της Παγκόσμιας  Ψυχής στους   σχηματισμούς των μορφών. Πράγματι Αφροδίτη και Γάμο ονόμαζαν οι Πυθαγόρειοι το έξι  (Orphicorum Fragmenta, 309). Θεά της μορφοποιήσης  η Αφροδίτη και Γάμος  απο όπου απορρέουν οι γεννήσεις, οι νέες  έμψυχες  μορφές , οι οποίες  προερχόμενες από τα δύο φύλα της φύσης (θετικό/αρνητικό, άρρεν/θύλη, φώς/σκότος, θερμό/ψυχρό, -  βλέπε κυρήκειο του Ερμή/ Γίν/Γιάνκ - ) , έχουν την έδρα τους στην ουσία και ποιότητα του αριθμού έξι.

Η χρυσή αλυσίδα στις πινακίδες  συμβόλιζε (οι κρίκοι) την αθανασία της ψυχής, και τις  επανενσαρκώσεις. Η πινακίδα συμπεριλάμβανε τις οδηγίες, που ώφειλε να ακολουθήσει η ψυχή του μυημένου στην νέα της ενσάρκωση.  Τότε μαζί με τις άλλες υπό επανεσάρκωση ψυχές,   η ψυχή του μυημένου έφθανε στο τόπο, όπου υπήρχε στην αριστερά πλευρά μία κρήνη (βρύση),  και δίπλα της ένα λευκό κυπαρίσσι.  Αύτη ήταν η κρήνη της Λήθης, η οποία δεν ονομαζόταν και δεν φυλασσόταν. Ότι δεν ονομάζεται, δεν έχει νοητή υπόσταση, εφ’ όσον είναι αδύνατον να καταγραφούν από τον Νου οι ιδιότητες του και να αποτυπωθούν στην μνήμην με σημείο αναφορά  το συγκεκριμένο όνομα (για αυτό τον λόγο και στις μαγικές επικλήσεις είναι αναγκαίο να αναφέρεται ένα  όνομα.  Δεν είναι επίσης τυχαίο πως αντίστοιχα,  όταν  ο Μωυσής ρώτησε τον Θεό στην παλαιά διαθήκη το όνομα του έγινε ο εξής διάλογος : “Καλά, εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω, “ο Θεός των προγόνων σας με έστειλε σ' εσάς”. Αυτοί όμως θα με ρωτήσουν “ποιο είναι το όνομά του;” Τι θα τους πω;” Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: “ ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΕΙΜΑΙ. Έτσι”, του λέει, “θα μιλήσεις στους Ισραηλίτες: “ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ μ' έστειλε σ' εσάς" ). Στην δεξιά πλευρά υπήρχε η λίμνη της Μνημοσύνης, η οποία κατωνομαζόταν  και εφρουρείτο. 

Το νερό  της βρύσης και της λίμνης  είναι το κατ’ εξοχήν σύμβολο της μνήμης ή της απουσίας της, αναλόγως της προελεύσεως και της σχέσης  του με τον περιβάλλοντα χώρο. Η διαφορά έγκειται πρώτον στην φύση  του ύδατος (καθαρόν/ακάθαρτον) δεύτερον στην θέση  (δεξιά/αριστερά),  από την  οποία αυτό αναβλύζει και τρίτον  από την  πρώτη αρχή της γέννησης  του, της φύσεως της πηγής του.

Από την αριστερή  κρήνη πίνουν από το νερό της λήθης οι περισσότερες προς ενσάρκωση  ψυχές. Προφανώς δεν γνωρίζουν ότι πρόκειται να απωλέσουν την μνήμη  τους, επειδή η κρήνη δεν κατονομάζεται. Άλλωστε οι ψυχές  «των πολλών» είναι πολύ διψασμένες, διότι επείγονται να ενσαρκωθούν, επομένως δεν καθυστερούν στην δεξιά λίμνη, η οποία  φρουρείται. Το λευκό  κυπαρίσσι δίπλα στην αριστερή  κρήνη, σημειοδοτεί με την απουσία χρώματος, την απουσία της μνήμης. Στόχος της αριστερής  κρήνης, πού δεν κατονομάζεται δι’ ευνοήτους λόγους, είναι να σβήσει από την ψυχή «των πολλών» τις  προγενέστερες  μνήμες και τις εμπειρίες της.

Στην δεξιά πλευρά υπάρχει κρήνη, η οποία προέρχεται από την φυλασσομένη λίμνη της Μνημοσύνης, το νερό της οποίας είναι άφθονο. Ο μυημένος ο οποίος είναι ικανός  να πιεί από την λίμνη της Μνημοσύνης, δεν θα στερηθεί τις  μνήμες του. Διότι μυημένος είναι ο έχων κατακτήσει την γνώση της αιτίας των πραγμάτων και δεν αρκείται στα φαινομενικά αποτελέσματα, τα παρουσιαζόμενα στον κόσμον των αισθήσεων. 

Η λίμνη φρουρείται από ισχυρούς, αγρύπνους φύλακες.  Από την δεξιά κρήνη απαγορεύεται να πιούν οι ψυχές  πλην των μυημένων, οι οποίοι δηλώνουν στους φύλακες την ουρανία καταγωγή τους  λέγοντας:

«Γης παις ειμί και ουρανού αστερόεντος, αυτάρ εμοί γένος ουράνιον^. τόδε δ’ ίστε και αυτοί. Διψίη δ’ ειμί αύη και απόλλυμαι. Αλλά δότ’ αίψα ψυχρόν ύδωρ προρρέον της Μνημοσύνης από λίμνης».

(Της Γης παιδί είμαι και του έναστρου Ουρανού• το γένος μου είναι βεβαίως ουράνιο. Αυτό το γνωρίζετε και οι ίδιοι. Φλέγομαι από την δίψα μου και χάνομαι• δώστε μου γρήγορα κρύο νερό που αναβρύζει από της Μνημοσύνης την λίμνη). 

Η ψυχή του μυημένου κατονομάζει Μνημοσύνην την λίμνη. Γνωρίζει δηλαδή ότι, εφ’ όσον πίεί από αυτή, δεν θα απολέσει την Μνήμη του. Τονερό το οποίον στην περίπτωση  της λήθης είναι η αίτια αφαιρέσεως της μνήμης,  στην κρήνη της Μνημοσύνης είναι αιτία αναδύσεως των αναμνήσεων των προγενέστερω  βίων της από το βάθος της λίμνης.

Η  μυημένη ψυχή αρνείται να παρασυρθεί  από το αίσθημα της δίψας της επίγεας  ζωής, η οποία βρίθει λαθών και φαντασιώσεων, ακριβώς διότι δεν επιθυμεί να λησμονήσει τόσο την καταγωγή, όσον και τα βιώματα των παλαιοτέρων  ενσαρκώσεων της . Διαισθάνεται ότι αυτά υπάρχουν ακόμη «δυνάμει» στο βάθος της λίμνης — του υποσυνειδήτου της θα λέγαμε  σήμερα.  Δικαίωμα να πίουν από την κρήνην της Μνημοσύνης έχουν μόνον οι ψυχές, πού γνωρίζουν την προέλευση  της ουρανίας καταγωγής τους .

Η Ορφική Θεωρία της αναμνήσης αναπτύσεται πλήρως στους διαλόγους του Πλάτωνος  (Π«Πολιτεία» 498C, θεωρία των μετενσαρκώσεων).

Το μυστικό κλειδί το οποίο  των Ορφικών Πινακίδων, είναι η επίγνωσις του γένους της διπλής καταγωγής του  ανθρώπου: από  την Γη το σώμα  και από τις Ουράνιες σφαίρες η αθάνατη ψυχήτου.  «Η μεν ψυχή τω θείω, το δε σώμα τω θνητώ». (Πλάτωνος «Φαίδων» 80 Α)

Γης παις ειμί: Γη, η μητέρα του, η Γη Μήτρα, η Δήμητρα των Ελευσινίων Μυστηρίων, την οποία τιμά, από την οποία γεννήθηκε και στην οποία θα επιστρέψει το φθαρτό  μέρος της υπόστασης του,  το σώμα του.

Και Ουρανού αστερόεντος: Ουρανός, ο έναστρος νους της αθανάτης φύσης  του πατρός του, του επιτρέπει να αναγνωρίζει  την ουρανία του καταγωγή, η οποία οδηγεί στην αθανασία καθ’ ομοίωσιν του πατρός του.

Και στίς  δύο περιπτώσεις, της Λήθης και της Μνημοσύνης, σύνδεσμος και κοινός συμβολικός όρος είναι το νερό. Διότι κατά τον Όμηρο  δια του ύδατος έρχεται στην ζωή  η ψυχή με τον ένσαρκον φορέα της στο Ζώδιο του Καρκίνου  προς την Βόρεια Θύρα του Άντρου των Νυμφών.  Κατά τον Ηράκλειτο προσδιοριστικό στοιχείο των μετενσαρκώσεων είναι το υγρό στοιχείο (απ. 12, 36, 76, 117). Επίσης ο Πλάτωνας στην Πολιτεία (621 Β),  στον μύθο του Ηρός, αναφέρει ότι «όποιος έπινε περισσότερο νερό από τον Αμέλητα ποταμό, λησμονούσε τα πάντα».

Επιπροσθέτως το ύδωρ είναι το στοιχείο της συναισθηματικής έδρας της ψυχής. Ο Ποσειδώνας, ο άναξ των συναισθηματικών υδάτων, σείει με την τρίαινα του το τρις-υπόστατο είναι του όντος. Κανείς  φορέας  (επιθυμητικός/σωματικός, θυμικός/ψυχικός, λογιστικός/νοητικός, «Φαίδρος» ο μύθος του Ηνιόχου 246), εξαιρείται της κυριαρχίας του αδελφού του Διός, του Ποσειδώνος. Διότι αυτός είναιο «ο δεύτερος, που του έλαχε ο κλήρος να βασιλεύει στα  πάντα μετά τον Δία),  σύμφωνα με  Ορφικό Ύμνο. Ως δεύτερος ο Ποσειδών είναι ο άρχων του μέσου χώρου των ενσαρκοθέντων  όντων. Ζευς, ο πρώτος άναξ του Ολύμπου, είναι ο άναξ της Νοήσεως και των Συλλογισμών. 

Ο ένσαρκος φορεύας - το σώμα-,  μετά τον θάνατο επιστρέφει στο  στοιχείο εξ όσων συνετέθει, αυτό  της Γης. Εκεί θα φιλοξενηθεί το φθαρτό σώμα από την Μεγάλην Μητέρα Δή- μητρα.

Η ψυχή μεταξύ δύο ενσαρκώσεων «μεταβάλλον αναπαύεται» είπε ο Ηράκλειτος (Απ. 84α), επεξεργαζομένη τις εμπειρίες των ενσαρκώσεων της,   προετοιμαζόμενη για  την μελλοντική της νέα ενσάρκωση.  (πηγή)

Άρθρο σύνθεσης  από 1 & 2  ως άνω , τροποποιήσεις/διορθώσεις/επιμέλεια κειμένου, εικόνων Πλωτίνος

Eπιλογές, επεξεργασία, επιμέλεια δημοσιεύσεων/αναδημοσιεύσεων Πλωτίνος